Mnemosyne
| Mnemosyne | |||
_Rossetti.jpg) | |||
| Mor | Gaia, Clymene | ||
|---|---|---|---|
| Far | Uranos, Zevs | ||
| Sambuar | Zevs | ||
| Barn | Kleio, Kalliope, Melpomene, Urania, Evterpe, Terpsikhore, Erato, Polyhymnia, Thalia, Aoide, Melete, Mneme, Thelxinoë, Arche | ||
Mnemosyne (gresk Mνημοσύνη), frå gresk mneme, ‘minne, hugs’) var personifiseringa av minne i gresk mytologi. Ho tilhøyrde titanane og var dotter av dei opphavlege guddomane Gaia (Jorda) og Uranos (Himmelen). Ho blei rekna som den som hadde skapt språket og orda.[1] Som titan var ho òg gudinne for tida. Ho representerte minnet som var nødvendig for å ta vare på og attgje soger og historie som munnleg litteratur før alfabetet og skrivekunsten var innført.[2]
Musene
[endre | endre wikiteksten]Med Zevs blei ho mor til dei ni musane, gudinner som verna kunstartane og inspirerte kunstnarar. Mnemosyne sov saman med Zevs i ni etterfølgjande nätter for å avla dei ni musene:
- Kalliope (episk dikting)
- Kleio (historieskriving)
- Erato (lyrisk dikting eller kjærleikspoesi)
- Evterpe (elegisk dikting)
- Melpomane (tragedie)
- Polyhymnia (mimisk kunst, hymnar)
- Terpsikhore (dans)
- Thalia (komedie)
- Urania (astronomi)
I Hesiod sin Theogonia fekk kongar og diktarar styrken sin i form av autoritativ tale som kjem frå å vera besette av Mnemosyne og ha eit spesielt tilhøyre til musene.
Minnebassenget
[endre | endre wikiteksten]Mnemosyne hadde også makta over eit basseng i Hades,[3] ein motpart til elva Lethe, ifølgje fleire greske gravinskripsjonar frå 300-talet f.Kr. skrivne i daktylisk heksameter. Døde sjeler drakk frå Lethe for å gløyma dei tidligare liva sine før dei blei reinkarnerte. Innvigde blei oppmuntra til å drikke frå elva Mnemosyne når dei døydde framfor Lethe. Inskripsjonane kan ha vore forbunde med orfisk poesi.
Dei som ynskte å konsultera undergrunnsorakelet til Trofonios i Boiotia blei oppfordra til å drikka vekselvis frå to kjelder som blei kalla for «Lethe» og «Mnemosyne». Ho var såleis ei mindre orkelgudinne. Eit tilsvarande opplegg er skildra i «Myten om Er» på slutten av Platon sin dialog Staten frå kring 380 f.Kr.[4] Teksten gjer reie for kosmos og for livet etter døden, og har i stor grad prega ettertida.
Mnemosyne er tidvis blitt forveksla med gudinna Mneme eller samanlikna med Memoria.
Kjelder
[endre | endre wikiteksten]- ↑ «Mnemosyne», Theoi Project
- ↑ «Mnemosyne», Theoi Project
- ↑ Janko, Richard (1984): «Forgetfulness in the Golden Tablets of Memory» i: Classical Quarterly 34, s. 89–100; se artikkel Totenpass for den rekonstruerte dyrkelse som instruerte de innvidde sjeler gjennom landskapet i Hades, inkludert hukommelsens basseng.
- ↑ Siste norske utgave av Staten er i bind 5 av Platons Samlede verker. Vidarforlaget, 2001. ISBN 82-90016-87-5
- Denne artikkelen bygger på «Mnemosyne» frå Wikipedia på bokmål, den 4. august 2026.
