Hopp til innhald

Netumbo Nandi-Ndaitwah

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Netumbo Nandi-Ndaitwah

Fødd29. oktober 1952 (73 år)
Oshana
Statsborgar avNamibia
Yrkepolitikar, minister
Utdanna vedKeele University
EktefelleEpaphras Denga Ndaitwah
Alle verv
  • Namibias utenriksminister (2012–)
  • medlem av Namibias nasjonalforsamling (1990–)
  • Deputy Prime Minister of Namibia (2015–)
  • Namibias president (2025–) Sjå dette på Wikidata

Ndemupelila Netumbo Nandi-Ndaitwah (fødd 29. oktober 1952), med kallenamnet NNN,[1][2] er ein namibisk politikar som har vore den femte og noverande presidenten i Namibia sidan 21. mars 2025.[3] Ho er den første kvinnelege presidenten i landet.[4] Tidlegare var ho den tredje visepresidenten under president Nangolo Mbumba mellom 2024 og 2025. Ho har hatt ulike høge politiske og ministerielle posisjonar, i tillegg til fleire ansvar innan SWAPO-partiet og regjeringa deira over ei uavbrotne periode på 57 år.[5]

Ho var den første kvinnelege presidentkandidaten for SWAPO (South West Africa People's Organisation) i 2024. I 2017 vart Nandi-Ndaitwah vald til visepresident i SWAPO, som den første kvinna i denne posisjonen. Før ho gjekk inn i topposisjonen, var Nandi-Ndaitwah nestleiar i regjeringa som visestatsminister i Namibia frå 2015 til 2024, utanriksminister frå desember 2012 til 2015, og miljø- og turistminister frå mars 2010 til desember 2012. Ho har vore medlem av Nasjonalforsamlinga over lang tid.

Tidleg liv og utdanning

[endre | endre wikiteksten]

Netumbo Nandi vart fødd 29. oktober 1952 som dotter av Justina Nekoto Shaduka-Nandi og Petrus Nandi i Onamutai, Sørvest-Afrika, i dag nær grensa mellom Ohangwena-regionen og Oshana-regionen i Namibia.[6] Faren hennar var ein anglikansk prest. Ho er den niande av 13 born.[7] Ndaitwah fekk utdanning ved St. Mary's Mission i Odibo.[8]

Nandi-Ndaitwah vart politisk aktiv som tenåring, og meldte seg inn i SWAPO som 14-åring. Snart vart ho leiar for SWAPO si Ungdomsrørsle og kjempa for å få slutt på den sørafrikanske okkupasjonen. Ho vart raskt eit mål for okkupasjonsstyresmaktene, noko som gjorde at ho måtte gå i skjul.[9]

I 1973 gjekk Nandi-Ndaitwah i eksil og slo seg saman med SWAPO-medlemmar i Zambia. Ho arbeidde ved SWAPO-hovudkvarteret i Lusaka frå 1973 til 1975, og deltok på kurs ved Lenin Higher Komsomol School i Sovjetunionen frå 1975 til 1976. Ho tok eit diplom i arbeid og praksis innan den kommunistiske ungdomsrørsla. I 1987 tok ho eit post-graduate diplom i offentleg administrasjon og leiing frå Glasgow College of Technology i Storbritannia, og i 1988 eit nytt post-graduate diplom i internasjonale relasjonar frå Keele University, òg i Storbritannia. I 1989 tok Nandi-Ndaitwah mastergrad i diplomatistudium frå Keele University.[10]

Etter valet i november 2024 fekk ho ein æresdoktorgrad i diplomatisk og offentleg arbeid frå University of Dar es Salaam.

Politisk karriere

[endre | endre wikiteksten]
Netumbo Nandi-Ndaitwah i 2015

Nandi-Ndaitwah var nestleiar for SWAPO i Zambia frå 1976 til 1978, og hovudrepresentant i Zambia frå 1978 til 1980. Frå 1980 til 1986 var ho SWAPO sin hovudrepresentant i Aust-Afrika, basert i Dar-es-Salaam. Ho var medlem av sentralkomiteen til SWAPO frå 1976 til 1986, og president for Namibian National Women's Organisation (NANAWO) frå 1991 til 1994.[10]

Nandi-Ndaitwah har vore medlem av Nasjonalforsamlinga i Namibia sidan 1990. Ho var viseminister for internasjonale relasjonar og samarbeid frå 1990 til 1996, og fekk første gong ministerstatus i 1996 som generaldirektør for kvinnelege saker i Presidentkontoret. Der arbeidde ho fram til 2000 under den første presidenten av Namibia, Sam Nujoma. I denne rolla koordinerte Nandi-Ndaitwah mellom regjeringa, private aktørar og offentlege institusjonar for å fremje regjeringsprogram som støtta kvinner og barn.[11] I denne perioden vart den nasjonale kjønnsstrategien til Namibia (1997) vedteken.[12] Andre kjønnsretta lovar, som «Married Persons Equality Act» (1996)[13] og «Combating of Rape Act» (2000),[14] som anerkjenner ekteskapleg valdtekt, vart også vedtekne for å styrkje likestilling og redusere kjønnsbasert vald.

I 2000 vart Nandi-Ndaitwah forfremma til minister og fekk porteføljen Kvinne- og Barnevern.[15] I 2003 vart «Domestic Violence Act» vedteken med hennar støtte for å beskytte barn og ektefellar mot vald i heimen.[16] I 2022 vart lova endra for å utvide beskyttelsen av barn utover 18-årsdagen deira.[17]

Frå 2005 til 2010 var Nandi-Ndaitwah minister for informasjon og kringkasting i den namibiske regjeringa. Deretter var ho miljø- og turistminister fram til ei større kabinettomlegging i desember 2012, då ho vart utnemnd til utanriksminister, ein portefølje som seinare vart omdøypt til Internasjonale relasjonar og samarbeid.[18]

Under president Hage Geingob vart Nandi-Ndaitwah utnemnd til visestatsminister i mars 2015, samtidig som ho heldt fram som minister for internasjonale relasjonar og samarbeid.[19] Ho sit både i SWAPO sitt sentralkomité og Politbyrået. Ho er òg partisekretær for informasjon og mobilisering, og er dermed ein av hovudtalspersonane til SWAPO.[10][20]

Presidentskap

[endre | endre wikiteksten]

I mars 2023 utpeikte president Geingob Nandi-Ndaitwah som SWAPO sin presidentkandidat til valet i Namibia i 2024.[21] Etter at Geingob døydde i februar 2024 vart Nandi-Ndaitwah utnemnd til visepresident, som den første kvinna i denne rolla, etter at Nangolo Mbumba vart mellombels president.[22][23]

Den 3. desember 2024 vart Nandi-Ndaitwah offisielt erklært som president i Namibia, og ho vart dermed den første kvinna til å halda denne stillinga.[24] Ho fekk 683 560 røyster, eller 58,7 % av røystene, og slo Panduleni Itula og McHenry Venaani.[25] Ho vart teken i eid 21. mars 2025.[26]

I innsetjingstalen sin i 2025 lova ho å prioritere jobbskaping, med mål om å skape «500 000 nye arbeidsplassar»,[27] med særleg fokus på landbruk, fiske, kreative næringar og idrett.

I april 2025 kunngjorde Nandi-Ndaitwah at styresmaktene ville tilby gratis høgare utdanning i offentlege skular frå 2026.[28] Den 27. april sa ho opp Mac-Albert Hengari som minister for landbruk, fiske, vatn og jordreform etter at han vart arrestert for bestikkingssaker, etter at han hadde prøvd å hindre at eit påstått valdtektsoffer kunne tale.[29]

Privatliv

[endre | endre wikiteksten]

Netumbo Nandi-Ndaitwah er gift med generalmajor (pensjonert) Epaphras Denga Ndaitwah, tidlegare sjef for forsvarsstyrkane i Namibia.[10] Ho er interessert i arbeid for barn i lokalsamfunn og lesing.[20]

Ho blir vanlegvis kalla NNN, eit kallenamn som blir mykje brukt av dei politiske samarbeidspartnarane hennar.[30]

Ho er ein forkjempar for kvinner og likestilling i Namibia. Til trass for arbeidet sitt for kjønnsjamstelling, meiner mange av kritikarane hennar at synspunkta hennar står i motsetnad til feminisme, då ho har ei meir tradisjonell og konservativ haldning. I eit intervju i 2022 mellom EagleFM og politisk analytikar Henning Melber, sa Melber at ho historisk sett ikkje har støtta reproduktive rettar eller vern for LHBTQIA+-personar.[31] Ho er òg motstandar av abort.[26]

Prisvinnande utmerkingar

[endre | endre wikiteksten]

Netumbo Nandi-Ndaitwah har motteke prisen «African Political Leader of the Year» og «African Female Leader of the Year» frå African Leadership Magazine (ALM),[32] og har blitt tildelt prisen for «thought leadership» under Namibia Sustainable Development Awards.[33] Ho vart også anerkjent med Inter-Generational Leadership Award under 2024 Nala Feminist (Nalafem) Summit.[34] I tillegg har ho ein æresdoktorgrad frå University of Dar es Salaam i Tanzania.[35]

Ho har òg blitt heidra av presidenten for Namibia National Women’s Organization (NANAWO) for arbeidet sitt med å styrkje rolla til kvinner i politikken.[36]

Kjelder

[endre | endre wikiteksten]
  1. ↑ Mumbuu, Edward (16. november 2022). «SWAPO Braces for Vote Showdown». New Era Live.
  2. ↑ «Naimibia Elects Its First Woman President». CBS News. 4. desember 2024. Arkivert frå originalen 6. desember 2024. Henta 6. desember 2024.
  3. ↑ «Namibia will have its first female leader after the VP wins presidential election for ruling party». KTALnews.com (på engelsk). 3. desember 2024. Henta 3. desember 2024.
  4. ↑ Namene, John-Colin (4. desember 2024). «Nandi-Ndaitwah elected as Namibia's first woman president». The Namibian (på engelsk). Henta 4 December 2024.
  5. ↑ «HOME - OP - Portal Ariel». OP (på engelsk). Henta 12. august 2025.
  6. ↑ «Nandi-Ndaitwah's moment of truth». The Namibian (på engelsk). 14. april 2022. Arkivert frå originalen 6. januar 2024. Henta 30. november 2024.
  7. ↑ Mongudhi, Tileni (21. april 2023). «Nandi-Ndaitwah's moment of truth». The Namibian (på engelsk). Arkivert frå originalen 7. oktober 2024. Henta 25. november 2024.
  8. ↑ Dierks, Klaus. «Biographies of Namibian Personalities, N». klausdierks.com. Arkivert frå originalen 20. september 2023. Henta 11. juni 2022.
  9. ↑ Chibelushi, Wedaeli; Frauke Jensen (4. desember 2024). «Netumbo Nandi-Ndaitwah: From freedom fighter to Namibia's first female president». www.bbc.com (på engelsk). Henta 13. desember 2024.
  10. 1 2 3 4 Hopwood, Graham. «Who's Who, entry for Netumbo Nandi-Ndaitwah». Namibia Institute for Democracy. Arkivert frå originalen 11. juni 2011. Henta 8. januar 2014.
  11. ↑ «Netumbo Nandi-Ndaitwah, Minister of Women Affairs and Child Welfare, on gender equality in Namibia» (PDF). Arkivert frå originalen (PDF) 25. mai 2025.
  12. ↑ «Statement by honourable Netumbo Nandi-Ndaitwah minister of women affairs and child welfare of the Republic of Namibia» (PDF). Arkivert frå originalen (PDF) 7. mars 2005.
  13. ↑ «Married Persons Equality Act | Gender Justice | US Law | LII / Legal Information Institute». www.law.cornell.edu. Henta 1. august 2025.
  14. ↑ «NATLEX - Namibia - Combating of Rape Act, 2000 (No. 8 of 2000).». natlex.ilo.org. Henta 1. august 2025.
  15. ↑ «Nandi-Ndaitwah Netumbo». Parliament of Namibia. Henta 11. juni 2022.
  16. ↑ «PolicyVault.Africa | Combating of Domestic Violence Act, 2003». www.policyvault.africa. Henta 1. august 2025.
  17. ↑ «Combating of domestic violence amendment bill» (PDF). Arkivert frå originalen (PDF) 25. februar 2022.
  18. ↑ Shipanga, Selma; Immanuel, Shinovene (5 December 2012). «Transition team picked». The Namibian. Arkivert frå originalen 28. desember 2013. Henta 27. desember 2013.
  19. ↑ «Geingob announces Cabinet». The Namibian. 20. mars 2015.
  20. 1 2 «Nandi-Ndaitwah Netumbo». Namibian Parliament (på engelsk). Henta 13. februar 2023.
  21. ↑ Ikani, John (13 March 2023). «Namibia: President Geingob Names Nandi-Ndaitwah Woman Successor». The Heritage Times.
  22. ↑ «Nangolo Mbumba Sworn In as Namibia's Interim President». Voice of America. 5. februar 2024.
  23. ↑ «Nangolo Mbumba sworn in as Namibia's fourth President». The Star Kenya. 4. februar 2024. Henta 4. februar 2024.
  24. ↑ «Namibia will have its first female leader after VP wins presidential election for the ruling party». Associated Press. 4. desember 2024.
  25. ↑ «2024 Presidential elections». elections.my.na.
  26. 1 2 «Namibia inaugurates its first woman president». France 24 (på engelsk). 21. mars 2025. Henta 21. mars 2025.
  27. ↑ «Historic Moment: Namibia Swears in Netumbo Nandi-Ndaitwah as First Woman President». Arkivert frå originalen 21. mars 2025. Henta 1. august 2025.
  28. ↑ «Namibia’s new president announces free university education starting in 2026». AP News (på engelsk). 24. april 2025. Henta 24. april 2025.
  29. ↑ Tafirenyika, Tracy (28. april 2025). «Mac Hengari’s fall from power». The Namibian.
  30. ↑ «NNN to launch Trust – New Era». Arkivert frå originalen 18. februar 2025. Henta 1. august 2025.
  31. ↑ «Nandi-Ndaitwah Likely To Disappoint Feminists: Analyst – Eagle FM». www.eaglefm.com.na. Henta 1. august 2025.
  32. ↑ «BREAKING: NETUMBO NANDI-NDAITWAH, MANDISA MAYA, OTHER LEADERS NAMED AFRICAN LEADERSHIP MAGAZINE PERSONS OF THE YEAR 2025 - African Leadership Magazine» (på engelsk). 2. desember 2025. Henta 3. desember 2025.
  33. ↑ Mukokobi, Pricilla (21. juni 2024). «Namibia: VP Recognised for Environmental Contribution». New Era (på engelsk). Arkivert frå originalen 3. september 2024. Henta 3. september 2024.
  34. ↑ «VP Netumbo Nandi-Ndaitwah receives inter-generational leadership award». nbcnews.na. Arkivert frå originalen 2 July 2024. Henta 23 November 2024.
  35. ↑ «Nandi-Ndaitwah awarded honorary doctorate by University of Dar es Salaam». nbcnews.na. Henta 23. november 2024.
  36. ↑ «Netumbo Nandi-Ndaitwah, Minister of Women Affairs and Child Welfare, on gender equality in Namibia» (PDF). Arkivert frå originalen (PDF) 25. mai 2025.
Henta frå «https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Netumbo_Nandi-Ndaitwah&oldid=3646405»