Statens vegvesen

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Statens vegvesen
Emblem of the Norwegian Public Roads Administration.svg
Type Forvaltingsorgan
Virkefelt Noreg
Skipa 1864[1]
Vegdirektør Terje Moe Gustavsen
Hovudkontor Vegdirektoratet
Lokale ledd 5 regionar
Eigar Samferdsledepartementet
Tilsette 7 422 (2016)[2]
Nettside http://www.vegvesen.no/

Statens vegvesen er ein norsk, statleg etat med ansvar for bygging og vedlikehald av riksvegar og fylkesvegar og tilsyn med køyretøy og trafikantar. Etaten består av Vegdirektoratet, 5 regionvegkontor og 30 distriktskontor. Innan kvart distrikt ligg fleire trafikkstasjonar (tidlegare kalla biltilsynsstasjonar). Store utbyggingsprosjekt blir organisert i eigne einingar lagt direkte under regionvegkontora.

Etaten er ligg under Samferdselsdepartementet, men regionvegkontora ligg under fylkeskommunane i spørsmål om fylkesvegar.

Produksjonsverksemda i Statens vegvesen vart i 2003 skilt ut i det statlege aksjeselskapet Mesta.

Kvart år arrangerer Staten vegvesen Vakre vegers pris. Statens vegvesen ga tidlegare ut etatsavisa Vegen og Vi.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Opphavleg låg ansvaret for vegar under juristane i Justisdepartementet, inntil Frederik Stang i 1846 oppretta ein stilling som vegassistent under Indredepartementet. Målet var å få meir fagkunnskap, men utan å flytte ansvaret for vegane for langt vekk frå dei politiske avgjerdene i departementet.

Den fyrste vegassistenten vart ingeniørkaptein H.K. Finne. Dei neste to tiåra gav ein kraftig auke i staten sitt bidrag til vegutbyggjing. Finne vart i 1852 etterfylgd av ingeniøroffiser Christian Vilhelm Bergh i eit nytt vegingeniørkontor i Indredepartementet.

Eit eige vegdirektorat kom fyrst i 1864, etter lang tids kamp frå ingeniørane. Christian Vilhelm Bergh vart der den fyrste vegdirektøren.

Vegdirektoratet har sidan vore plassert under Arbeidsdepartementet 1885–1944, Trafikkdepartementet 1944–1945 og Samferdselsdepartementet 1946–.

Andre verdskrig[endre | endre wikiteksten]

Statens vegvesen samarbeidde med den tyske okkupasjonsmakta under andre verdskrig. Dette styrka den norske infrastrukturen, men mange av dei som bygde dei nye vegane var krigsfangar som ofte arbeidde under svært dårlege vilkår, og fleire av dei døydde. Vegvesenet vart ikkje granska etter krigens slutt.

Kort tid etter angrepet på Noreg 9. april 1940 vart Vegvesenet vitja av en tysk offiser som ga dei ordre om å setje i stand vegane så fort som mogleg. Vegvesenet vart styrt av Reichskommissariat Norwegen frå mai 1940. Truleg hjalp Vegvesenet og vegdirektør Andreas Baalsrud okkupasjonsmakta med å bygge vegstrekningar til dei norske flyplassane før den norske kapitulasjonen 10. juni 1940. Heinz Klein, som hadde ansvar for veiarbeid i rikskommisariatet, kjende Baalsrud fra før krigen, då Klein hadde vore på vitjing i Noreg. Rikskommisariatets leiar Josef Terboven sørga for arbeidskraft til vegutbygging i form av krigsfangar frå Jugoslavia. Mange av desse døydde under arbeidet, noko som har gitt E6 mellom Botn og Saltnes kallenavnet Blodvegen.

Okkupasjonsmakta rekna Vegvesenet og direktør Baalsrud for å vere svært samarbeidsvillege. Imidlertid er det sannsynleg at Baalsrud fekk beskjed frå London om å sørge for at stillinga som veidirektør ikkje vart overtatt av ein nazist, noko som kunne gjort tilhøva verre. Likevel kan fleire av Vegvesenets arbeid under krigen reknas som krigsviktige, altså viktige for tyskaranes innsats. Det er også mogleg at Baalrud vart utsatt for mykje press. Få dokumenter frå krigen er tatt vare på i arkiva til Vegvesenet, og samarbeidet deira med okkupasjonsmakta har vore lite snakka og skreve om.[3]

Statens vegvesen og ansvaret for kulturminna[endre | endre wikiteksten]

Statens vegvesen har eit eige ansvar for å take vare på eigne kulturminne, som til dømes gamle vegar og bruer. Vegkulturminna synar utviklinga i teknologien på dei ulike fagområda. Difor er det lagt til Statens vegvesen å syte for at denne soga vert tilgjengeleg for for etterslektene, og dette er gjort ved at Statens vegevesen/Vegdirektoratet eig og driv Norsk vegmuseum i Lillehammer. Ansvaret gjeld ikkje berre kulturminne som kan flyttast på og inngå i samlingar, men òg kulturminne som kan eller må takast vare på der dei allereie ligg. Ein eigen Nasjonal verneplan for veger, bruer og vegrelaterte kulturminner er utarbeidd for dette, og i kvar av vegstellet sine regionar kring i Noreg er det ein kulturminnekoordinator som skal fylgje opp dette arbeidet.

Vegdirektørar[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. 150-årsjubileet. Statens vegvesen. Vitja 5. mai 2017.
  2. (13:9) STATENS VEGVESEN. NSD - Norsk senter for forskningsdatas forvaltningsdatabase. Vitja 5. mai 2017.
  3. Norgeshistorie.no, Pål Nygaard, «Vegvesenet under okkupasjonen». Henta 11. des. 2017.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]