Hopp til innhald

Tifinagh

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Ved innkøyringa til byen Kidal i Mali, der innbyggarane talar tamasheq. Teksten til venstre på steinen er skriven med det tifinaghske alfabetet.
Teksten i midten på desse fleirspråklege skilta i Tizi-Ouzou i Kabylia (Algerie) er skrivne med ein versjon av det tifinaghske alfabetet.
Tospråkleg inskripsjon på libisk og fønesisk (med det tifinaghske alfabetet) på det libisk-fønesiske mausoleet i Dougga i Tunesia, frå det 2. hundreåret fvt., oppbevart på British Museum.

Tifinagh (Neo-Tifinagh: ⵜⵉⴼⵉⵏⴰⵖ, uttala: tifinar) er eit alfabet nytta for somme tamazightisk språk, i fyrste rekkje tuareg. Tifinagh var opphavleg eit abjadalfabet (konsonantalfabet).

Etter som tida har gått har tifinagh vorte modifisert og det finst i dag fleire variantar.

Frå og med Unicode versjon 4.10 er tifinagh innkludert U+2D30 à U+2D7F. Unicode innkluderer berre 55 bokstavar, som vist i Tabell 1, sjølv det finst mange fleire. Tabell 3 samanliknar tifinaghglyphane med latine og arabiske translittereringar og Tabell 4 syner moglege ligaturar. Tabell 2 gjev eit oversyn over fargekodane nytta i Tabell 3 og 4.

Tabell 1: Unicode-representasjon av tifinagh-bokstavane (glyphar) (skrivne frå venstre mot høgre)
Code +0+1+2+3 +4+5+6+7 +8+9+A+B +C+D+E+F
U+2D30
U+2D40
U+2D50
U+2D60            
U+2D70                    
Tabell 2: Fargekode
FargeRepresentasjon
 Hovudbtifinaghbokstavar i fylge IRCAM
 Utvida tifinagh (IRCAM)
 Andre tifinaghbokstavar
 Moderne touaregbokstavar
 Bokstavar som ikkje bør nyttast
Tabell 3: Enkle og modifiserte bokstavar
KodeGlypheUnicodeTranslittereringNamn
LatinArab.
U+2D30tifinagh aاya
U+2D31tifinagh bبyab
U+2D32tifinagh bhٻyabh
U+2D33tifinagh gگyag
U+2D34tifinagh ghڲyagh
U+2D35tifinagh djجyaj ifylgje Académie berbère
U+2D36tifinagh djجyaj
U+2D37tifinagh dدyad
U+2D38tifinagh ضyadh
U+2D39tifinagh ضyadd
U+2D3Atifinagh ضyaddh
U+2D3Btifinagh eهyey
U+2D3Ctifinagh fفyaf
U+2D3Dtifinagh kکyak
U+2D3Etifinagh kکyak (touareg)
U+2D3Ftifinagh ⴿkhخyakhh
U+2D40tifinagh h
b
ھ
ب
yah
= yab (touareg)
U+2D41tifinagh hھyah ifylgje Académie berbère
U+2D42tifinagh hھyah (touareg)
U+2D43tifinagh حyahh
U+2D44tifinagh æ (ɛ)عyaʿ
U+2D45tifinagh khخyakh
U+2D46tifinagh khخyakh (touareg)
U+2D47tifinagh qقyaq
U+2D48tifinagh qقyaq (touareg)
U+2D49tifinagh iيyi
U+2D4Atifinagh jجyazh
U+2D4Btifinagh jجyazh i (ahaggar)
U+2D4Ctifinagh jجyazh (touareg)
KodeGlypheUnicodeTranslittereringNamn
LatinArab.
U+2D4Dtifinagh lلyal
U+2D4Etifinagh mمyam
U+2D4Ftifinagh nنyan
U+2D50tifinagh nyنيyagn (touareg)
U+2D51tifinagh ngڭyang (touareg)
U+2D52tifinagh pپyap
U+2D53tifinagh u
w
و
ۉ
yu
= yaw (touareg)
U+2D54tifinagh rرyar
U+2D55tifinagh ڕyarr
U+2D56tifinagh gh (ɣ)غyagh
U+2D57tifinagh gh (ɣ)غyagh (touareg)
U+2D58tifinagh gh (ɣ)
dj
غ
ج
Ayer yagh
= yaj (Adrar)
U+2D59tifinagh sسyas
U+2D5Atifinagh صyass
U+2D5Btifinagh sh (ʃ)شyash
U+2D5Ctifinagh tتyat
U+2D5Dtifinagh طyath
U+2D5Etifinagh ch (tʃ)تشyach
U+2D5Ftifinagh طyatt
U+2D60tifinagh vۋyav
U+2D61tifinagh wۉyaw
U+2D62tifinagh yيyay
U+2D63tifinagh zزyaz
U+2D64tifinagh zزTawellemet yaz
= yaz harpon
U+2D65tifinagh دزyazz
U+2D6Ftifinagh +wۥ+merke for labio-vélarisation
= Tamatart
= <super>2D61
Tabell 4: Moglege ligaturar
KodeGlypheUnicodeTranslittereringNamn
LatinArab.
U+2D5C U+2D59tifinagh ⵜⵙtsتسyats
U+2D37 U+2D63tifinagh ⴷⵣdzدزyadz
KodeGlypheUnicodeTranslittereringNamn
LatinArab.
U+2D5C U+2D5Btifinagh ⵜⵛtch (tʃ)تشyatch
U+2D37 U+2D4Atifinagh ⴷⵊdjدجyadzh

Bakgrunnsstoff

[endre | endre wikiteksten]