Hopp til innhald

Tocotukan

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Tocotukan
Tocotukan
Tocotukan
Utbreiing og status
Status i verda: LC LivskraftigUtbreiinga av tocotukan
Utbreiinga av tocotukan
Systematikk
Rike: Dyr Animalia
Rekkje: Ryggstrengdyr Chordata
Underrekkje: Virveldyr Vertebrata
Klasse: Fuglar Aves
Orden: Spettefuglar Piciformes
Familie: Tukanar Ramphastidae
Slekt: Ramphastos
Art: Tocotukan R. toco
Vitskapleg namn
Ramphastos toco

Tocotukan (Ramphastos toco) er ein fugleart i tukanfamilien Ramphastidae. Han er den største arten i familien og har eit særmerkt utsjånadstrekk med svart kropp, kvit strupe, bryst og overhaledekkjefjører, og raude underhaledekkjefjører. Det mest iaugefallande kjenneteiknet er det enorme nebbet, som er guloransje med svart basis og ein stor svart flekk på spissen. Arten er endemisk til Sør-Amerika, der han har ei vid utbreiing frå guyanastatane sørover til nordlege Argentina og marginalt inn i Uruguay. Utbreiingsområdet har dei siste åra vorte utvida sørover. I motsetnad til mange andre tukanartar, som lever i samanhengande skog, held tocotukanen til i ulike halvopne leveområde opp til 1 750 meters høgd. Han er særleg vanleg i den brasilianske cerradoen, i galleriskogar og i våtmarksområda i Pantanal.

Tocotukanen lever hovudsakleg av saftige frukter, men supplerer kosten med insekt, egg og ungar av andre fuglar. Han et det meste av tilgjengelege sukkerrike frukter og viser stor variasjon i dietten avhengig av leveområdet. Hekkinga er sesongavhengig, og tidspunktet for hekkesesongen varierer mellom ulike delar av utbreiingsområdet. Reira vert vanlegvis laga i holrom i tre og hoa legg to til fire egg der. Begge foreldra rugar egga i 17–18 dagar før dei klekkjer. Arten er klassifisert som livskraftig av Verdas naturvernunion, IUCN.[1]

Skildring

[endre | endre wikiteksten]

Tocotukanen er den største tukanarten, med ei gjennomsnittleg kroppslengd på kring 56 cm. Han kan knapt forvekslast med andre fuglar og er lett kjenneleg på det store, oransje nebbet. Kroppen er hovudsakleg glinsande svart, med kvit strupe og øvre del av brystet. Det kvite feltet kan stundom ha eit sitrongult skjær og ei raud stripe der det møter det svarte brystet, men desse trekka varierer mykje mellom individa. Overgumpen er kvit, medan undersida av halen, inkludert undergumpen, er raud. Auga er brune, men har òg vore skildra som ulike nyansar av gult, grønt eller blått, og er omgjevne av ein smal blå ring; resten av huda rundt auga er svovelgul til oransje. Eit lite fjørfelt nær nebberota er kvitt, og huda under auga kan stundom vere grønleg gul.[2]

Det særs lange og smale nebbet er oftast mest raudleg øvst langs nebbryggen og har uregelmessige oransjebrune band på sidene, langs nebbkantane. Nebblengda varierer og er i snitt ca. 200 mm hjå hannar og 179 mm hjå hoer. Nebbrota er svart og dannar eit band som er tjukkast nedst på undernebbet. Spissen av overnebbet har ein stor, oval svart flekk som skin sterkt i lys.[2]

Sjølv om nebbet ser tungt ut, er det – som hjå andre tukanar – relativt lett, sidan innsida i stor grad er hol. Tunga er nesten like lang som nebbet og flat. Bortsett frå storleik er det ingen ytre skilnader mellom kjønna. Ungfuglar er mattare i fargane og har kortare nebb enn vaksne fuglar. Av vanlege mål er vengjelengda 22–26 cm, halen 14,1–17,9 cm og tarseleddet 4,8–6,5 cm.[2] Tocotukanar er kjende for å kunne vise delvis leukisme.[3]

Lydar

[endre | endre wikiteksten]

Røysta til arten består av ei rekkje gryntande, kvekkande eller snorkande lydar, lik dei ein høyrer hjå paddar, mellom anna «groomkk», «grunt», «grunnkkt», «kkreekk», «grenggkt», «grr», «ggrekkekk», «arkk-rk», «rrraa» og «rrro-rrro». Lydane kan gjevast enkeltvis eller i lange seriar, med opptil 50 lydar per minutt. Songen er ei rekkje gryntande tonar. I tillegg lagar fuglane ikkje-vokale lydar ved å slå nebbet mot greiner.[2]

Sjølv om tocotukanen sjeldan kan forvekslast visuelt med andre artar, kan lydane hans likne på lydane hjå raudbuktukan (Ramphastos dicolorus) og tupinambatukan (Ramphastos vitellinus). Lydane hjå tocotukanen er djupare og mindre klangfulle enn hjå desse artane, og dei raske delane av ropa er tregare enn dei tilsvarande delane hjå raudbuktukanen.[2]

Utbreiing og leveområde

[endre | endre wikiteksten]

Tocotukanen er endemisk til Sør-Amerika og har ei vid utbreiing frå guyanastatane sørover til nordlege Argentina og Uruguay. I den nordlege delen av utbreiingsområdet finst fleire isolerte bestandar, mellom anna i Guyana, i nordlege Brasil nær Rio Branco, og langs munninga av Amazonas og oppstraums til kring Manaus i austlege Amazonas. Han finst òg frå kysten av Maranhão sørvestover til sørvestlege Brasil, Bolivia og marginalt inn i Peru, i naturreservatet Pampas del Heath i sør­austlege Madre de Dios-regionen. Aust i Brasil sørover gjennom delstatane Piauí og Bahia til nordlege Argentina, nyleg òg inn i Uruguay.[2][4]

Arten vart rekna som utdøydd i Tucumán i nordvestlege Argentina på slutten av 1990-åra, men vart attfunnen der tidleg på 2010-talet.[5] Utbreiinga i Amazonasregnskogen kan vere aukande som følgje av avskoging.[2] Tilsvarande er arten først nyleg registrert i Uruguay; tidlegare gjekk den sørlege grensa ved lagunen Lagoa dos Patos i Rio Grande do Sul, lengst sør i Brasil. Den nyare utvidinga sør for den 30. breiddegraden kan skuldast rømming av fuglar i fangenskap eller endringar i økologiske forhold.[6] Tocotukanar er stort sett standfuglar, men kan stundom flytte seg i større flokkar på leiting etter føde.[2]

I motsetnad til andre tukanar lever tocotukanen ikkje i tett, lukka skog, men føretrekkjer halvopne landskap som galleriskogar, anna skog nær vassdrag, open skog, sekundærskog, fuktig chaco, savannar, plantasjar, frukthagar og lundar.[2] Han er særleg vanleg i den brasilianske cerradoen og i galleriskogar, og finst òg dessutan i våtmarksområda i Pantanal.[7] Arten er kjend frå høgder opp til 1 750 meter.[1]

Galleri

Åtferd og økologi

[endre | endre wikiteksten]

Tocotukanar vert oftast observerte når dei flyg eller et i trekronene, der dei hoppar frå grein til grein. Flukta er noko bølgjande, sidan dei vekslar mellom kraftige vengjeslag og glideflukt.[2] Som andre tukanar har tocotukanen store leveområde, med ein gjennomsnittleg storleik på kring 86 hektar. Han er meir vidt utbreidd enn mange andre tukanar, som ikkje kryssar store vassflater, og er i stand til å flyge over vassområde som er meir enn 5 km breie.[8]

Tocotukanen er mindre aktiv i løpet av dagen og kviler stundom i trekronene. Han er mindre sosial enn mange andre tukanar og søkjer vanlegvis føde åleine eller i små grupper ved frukttre. Når fleire fuglar søkjer føde saman, flyg dei frå tretopp til tretopp i enkelt rekke. Medlemmar av ei gruppe steller ofte fjørdrakta til kvarandre, men denne åtferda tek vanlegvis slutt etter egglegging, når partnarane byrjar å stelle kvarandre eksklusivt.[2] Etter hekkesesongen kan tocotukanar stundom danne store flokkar som flyg rundt i skogane på leiting etter frukt. Desse flokkane kan av og til inkludere andre artar, som til dømes vinnebbtukan (Ramphastos tucanus).

Kjelder

[endre | endre wikiteksten]
Referansar
  1. 1 2 BirdLife International (2025). «Ramphastos toco». IUCN Red List of Threatened Species. 2025. doi:10.2305/IUCN.UK.2025-2.RLTS.T22682164A281011279.en. Henta 27.12.2025. {{cite journal}}: Check date values in: |access-date= (hjelp)
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Sedgwick, C. W. (2020). Schulenberg, T. S. (red.). «Toco Toucan (Ramphastos toco), version 1.0». Birds of the World Online. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.toctou1.01.
  3. ↑ Santos, Eduardo Guimarães; Paula, William Sousa De (2019-10-07). «First record of leucism for the Toco Toucan, Ramphastos toco (Piciformes: Ramphastidae)». Brazilian Journal of Biology (på engelsk). 80 (3): 680–681. doi:10.1590/1519-6984.218532. ISSN 1519-6984. PMID 31596361.
  4. ↑ Prevett, Christopher; Lessa, Emilio (2011). «Segundo registro del tucán grande (Ramphastos toco) para Uruguay» [Second record of the great toucan (Ramphastos toco) for Uruguay] (PDF). Achará (på spansk). 2 (5): 5. Arkivert (PDF) frå originalen den 14 October 2023. Henta 27.12.2025. {{cite journal}}: Check date values in: |access-date= (hjelp)
  5. ↑ Ortiz, D.; Juliá, J.; Quiroga, P.; Rodriguez, J. (2011). «Reaparición de una especie que se creía extinta: nuevos registros del tucán grande (Ramphastos toco) en la provincia de Tucumán, Argentina» [Reappearance of a species that was believed to be extinct: new records of the great toucan (Ramphastos toco) in the province of Tucumán, Argentina] (PDF). Acta Zoológica Lilloana (på spansk). 55 (1): 137–140. Arkivert (PDF) frå originalen den 25 December 2023. Henta 27.12.2025. {{cite journal}}: Check date values in: |access-date= (hjelp)
  6. ↑ Hernández, Daniel; Tosi-Germán, Rafael A.; Ezequiel, Alberto; Píriz, Rosina; Muraño, Ivan; Cossio, César; Coitiño, Hugo (2007). «Confirmación de la presencia del tucán grande Ramphastos toco (Piciformes: Ramphastidae) en Uruguay» [Confirmation of the presence of the large toucan Ramphastos toco (Piciformes: Ramphastidae) in Uruguay]. Boletín de la Sociedad Zoológica del Uruguay. 16: 35–38.
  7. ↑ Ragusa-Netto, J. (2006). «Abundance and frugivory of the toco toucan (Ramphastos toco) in a gallery forest in Brazil's Southern Pantanal». Brazilian Journal of Biology. 66 (1a): 133–142. doi:10.1590/S1519-69842006000100017. ISSN 1519-6984. PMID 16680316.
  8. ↑ Horta, Marise Barreiros; Bhakti, Tulaci; Cordeiro, Pedro Fialho; Carvalho-Ribeiro, Sónia Maria; Fernandes, Geraldo Wilson; Goulart, Fernando Figueiredo (2018). «Functional connectivity in urban landscapes promoted by Ramphastos toco (Toco Toucan) and its implications for policy making». Urban Ecosystems (på engelsk). 21 (6): 1099, 1101, 1106. Bibcode:2018UrbEc..21.1097H. doi:10.1007/s11252-018-0789-z. ISSN 1083-8155. S2CID 255113710.

Bakgrunnsstoff

[endre | endre wikiteksten]
Commons har multimedium som gjeld: Tocotukan
Henta frå «https://nn.wikipedia.org/w/index.php?title=Tocotukan&oldid=3645739»