Trøndelag fylke

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
(Omdirigert frå Trøndelag)
Hopp til navigering Hopp til søk
«Trøndelag» omdirigerer hit. For andre tydingar av ordet, sjå Trøndelag (fleirtyding).
Trøndelag fylke
fylke
Fylkesvåpen
Land Flag of Norway.svg Noreg
Adm.senter Steinkjer
Areal 41 271 km²
 - land 38 790 km²
 - vatn 2 481 km²
Folketal 468 702 (1. januar 2020)
Folketettleik 12 / km²
Målform nøytral
Fylkesmann Frank Jenssen
Fylkesordførar Tore O. Sandvik (Ap)
Fylkesnummer 50

Trøndelag
63°25′37″ N 10°23′35″ E
Norway Counties Trøndelag Position.svg
Wikimedia Commons: Trøndelag
Nettstad: www.trondelagfylke.no

Trøndelag (sørsamisk: Trööndelage) er eit fylke sentralt i Noreg. Det vart oppretta 1. januar 2018 som ei samanslutning av fylka Nord-Trøndelag og Sør-Trøndelag, som vedtok å slå seg saman i april 2016. Fylket grensar til Nordland i nord, til Møre og Romsdal i sørvest og til Innlandet i sør. I aust grensar fylket til Jämtlands län i Sverige. Folk frå Trøndelag blir kalla trønderar.

Både fylkeskommunen og fylkesmannen har hovudsete på Steinkjer og avdeling i Trondheim. Fylkeskommunen har administrativ leiing med rådmannsfunksjon lagt til Steinkjer og ordførarfunksjonen er lagt til Trondheim.

Fylkesvåpenet til Trøndelag er ein utbøygd gull kross på sølv grunn. Det har tidlegare vore våpenet til Nord-Trøndelag fylke, frå 1957 til 2018.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Namnet Trøndelag kjem av norrønt Þrǿndalǫg, der fyrste ledd er av folkenamnet þrǿnd(i)r som høyrer saman med fyrste ledd i Trondheim; siste ledd av lag, 'lov', som er brukt om ein landsdel med felles lov. Folk frå Trøndelag er kalla trønderar, og dei har ein sterk identitet som mellom anna er særmerkt ved det trønderske målføret, som òg finst i området Nordmøre i Møre og Romsdal fylke.

Trøndelag var i eldre tider, truleg frå før år 700, nemninga på lovområdet som femnde bygdene kringom Trondheimsfjorden, der Namdalen og Fosen ikkje høyrde med. Området vart delt i Uttrøndelag med fylka Orkdǿlafylki, Gauldǿlafylki, Strindafylki og Stjórdǿlafylki, og Inntrøndelag med fylka Skeynafylki, Verdǿlafylki, Sparbyggjafylki og Eynafylki. Nemningane Uttrøndelag og Inntrøndelag har tidlegare vore brukt i enkelte administrative samanhengar, til dømes i den rettslege inndelinga i politidistrikt, men er i dag ikkje lenger i bruk i slik samanheng.

Landskap og geologi[endre | endre wikiteksten]

Dei søraustlege delane av Trøndelag utgjer Trondheimsfeltet, som vil seie traktene omkring Trondheimsfjorden sørover til den nordlege delen av Gudbrandsdalen.

Landskapet i Trøndelag består av skog og vassdrag. Elvane Orkla, Gaula, Stjørdalselva og Verdalselva fell raskt ned mot låglandet der dei har slake, meandrerande elveløp før dei munnar ut i Trondheimsfjorden. Berggrunnen i Trøndelag består av kambrosilurske bergartar som er sterkt omdanna ved den kaledonske fjellkjedefoldinga. Det vart danna fleire skyvedekke som kan karakteriserast ved to geologiske typeområde; Størendekket i vest og Meråkerdekket i aust. Desse to skyvedekka består av tilsvarande lagpakker men høyrer til to ulike dekke. Dei er fråskilde av eit sterkt metamorft antiklinal av sandsteinar, skifrar og grønsteinar som høyrer til Guladekket.

Gruvedrift har tidlegare vore ei viktig næring i fylket og det fanst gruvedrift mellom anna på Løkken Verk, Rørosgruvene og Folldalgruvene.

Klima[endre | endre wikiteksten]

Sør-Trøndelag[endre | endre wikiteksten]

Det er store klimatiske skilnadar innan Sør-Trøndelag, frå det typisk maritime i nordvest til det mest kontinentale i Sør-Noreg i søraust. Høge fjell skjermar mot aust og sør og mykje av fylket ligg ope til mot nordvest, som er den typiske vindretninga for dårleg vêr.

Dei vanlegaste vindretningane om vinteren er frå aust til sør. Den Ytre Trondheimsfjorden dannar ein utfallsport for kald luft frå landet innanfor. Kyststrøka har vind over liten kuling 10-20 % av tida og liten storm 0,5–1,0 %. Om sommaren bles vinden ved bakken som oftast frå nordvest–nordaust, gjerne kalla «havgule».

Middeltemperaturen for januar er omkring 0 °C ved kysten, frå –2 til –5 °C over låglandet og ned i kring –10 °C i indre dalstrøk i aust. Den lågaste målte minimumstemperaturen er frå –15 til –20 °C ved kysten, frå –25 til –35 °C i indre strøk og lågare enn –40 °C i dalstrøk lengst aust. Røros har kulderekord for Sør-Noreg med –50 °C. Dei varmaste månadane er juli eller august og middeltemperaturen er kring 14 °C i kystområda, og kring 10–15 °C i indre område. Det er målt 25 °C sjølv ytst på kysten, 30–35 °C i indre fjord- og dalstrøk.

Årsnedbøren varierer frå kring 1200 mm ved kysten, til 1500–2000 mm i ei maksimalsone inn mot kystnære fjell, og elles stort sett 800–1000 mm, bortsett frå enkelte minimumsområde i aust og sør. Det kjem mest nedbør om hausten og vinteren. Berre enkelte innlandsstrøk får mest nedbør om sommaren.

Det er noko sommartåke ved kysten, medan innlandet har lokal strålingståke om hausten, og det er noko frostrøyk over Trondheimsfjorden om vinteren. Tåke-årsmiddel er stort sett under 1 %.

Nord-Trøndelag[endre | endre wikiteksten]

Dei indre strøka av Nord-Trøndelag er skjerma av fjell i sektoren sørvest til aust, og delvis òg i nord. Særleg har dalstrøka nær svenskegrensa eit typisk innlandsklima med moderat nedbør og kalde vintrar.

Ytre Namdalen og Vikna er derimot sterkt påverka av Norskehavet. Den kalde vinterlufta frå innlandet blir drenert ut Namdalen, noko som medverkar til at det ofte blir sterk vind, mellom anna over Folda. Det er liten kuling eller meir rundt 20 % av året og liten storm 1 % av tida.

Fosenhalvøya skjermar dei lågare strøka lenger aust mot påverknaden frå Norskehavet, medan Trondheimsfjorden dempar både vinterkulda og sommarevarmen. Høgdevinden over området er oftast frå sørvest, men om vinteren vil bakkevinden ofte blåse frå aust til søraust. Om sommaren er det gjerne sjøvind (havgule) frå ein retning mellom vest og nordaust.

Februar er den kaldaste månaden ved kysten med ein middeltemperatur like over 0 °C, omkring Trondheimsfjorden er det januar som er kaldast med middel frå –2 til –5 °C. I indre strøk går middeltemperaturen til dels ned mot –10 °C, medan dei lågaste minimumstemperaturane som er observert, er frå –35 til –40 °C. Middeltemperaturen om sommaren er stort sett frå 13 til 15 °C, men går under 10 °C i fjellstrøk over ca. 750 m. I samband med luft ført inn frå søraust kan maksimumstemperaturen i låglandet stige over 30 °C. nedbør

Årsnedbøren varierer frå 750-1000 mm ved kysten i nordvest til 1500-2000 mm i kystnære fjellstrøk. Indre, skjerma område får 500-750 mm. Det kjem mest nedbør på hausten og tidleg på vinteren, men stader i innlandet har ofte mest nedbør om sommaren.

Det er noko tåke ved kysten om sommaren, medan det nær Trondheimsfjorden kan opptre lokal strålingståke eller frostrøyk om hausten og tidleg på vinteren. Det er langt mindre tåke her enn i Søraust-Noreg.

Næringsliv[endre | endre wikiteksten]

Historisk viktige næringsvegar i Trøndelag har vore jordbruk, skogbruk, bergverk og fiskeri. Trøndelag har ein stor vass- og vindkraftproduksjon som understøttar kraftkrevjande treforedlings- og smelteverksindustri. Havbruket står for halvparten av eksportverdien i Trøndelag. Olje- og gassutvinning utanfor Trøndelagskysten er også vesentleg. Mykje av verkstadindustrien og rederinæringa i Trøndelag er retta mot havbruk og offshore. Trondheim er eit sentrum for høgare utdanning og forsking, og husar den største lærestaden på Noregs største universitet, NTNU, og forskingsstiftelsen SINTEF. Dei har avfødd ei mengd teknologibedrifter. Handel og offentleg og privat tjenesteyting er også viktige for sysselsettinga.

Samferdsel[endre | endre wikiteksten]

Europaveg 6 (E6) og jernbanen dannar ei hovudåre for samferdselen i Trøndelag. Rørosbanen og Dovrebanen møtest på Støren, og går vidare nordover gjennom Gauldalen til Trondheim. Frå Trondheim startar Nordlandsbanen, som går gjennom austsida av Trondheimsfjorden, langsmed Snåsavatnet og nordover gjennom Namdalen til Nordland.

Trondheim lufthamn, Værnes, den største flyplassen i fylket, ligg i Stjørdal. Flyplassen er den tredje mest trafikkerte i Noreg målt i tal på passasjerar. Det finst også småflyplassar ved Namsos, Rørvik og Røros og ein militær flyplass på Ørlandet med sivile ruteanløp.

Trondheim og Rørvik er stoppestader for Hurtigruta Bergen–Kirkenes. Det er hurtigbåtsamband frå Trondheim til fleire stader langs kysten, i tillegg til Hitra, Frøya og småøyane lenger nord.

Kultur og attraksjonar[endre | endre wikiteksten]

Nidarosdomen i vintersol.

Trondheim er eit viktig reisemål, med mellom anna Nidarosdomen, Kristiansten festning, Munkholmen og Sverresborg. Stiklestad i Verdal kommune er også ein populær attraksjon med nasjonal verdi. Her blir det historiske Spelet om Heilag Olav arrangert i juli kvart år. Røros søraust i fylket har verdsarvstatus på grunn av det særprega bygningsmiljøet og bergverkshistoria til staden.

Det blir årleg arrangert fleire festivalar i fylket, der Olavsfestdagene i Trondheim og Norsk revyfestivalHøylandet er mellom dei mest populære.

Naturen er også ein viktig attraksjon i Trøndelag, særleg i nord der fiske- og bygdeturisme er viktige næringar. Dei mest populære fjellområda i fylket er Trollheimen, Sylan og Dovrefjell. Oppdal skisenter i Oppdal er den mest populære vintersportsstaden i fylket.

Kommunar[endre | endre wikiteksten]

Trøndelag fylke har 38 kommunar. Fylkesnummeret til Trøndelag fylke er 50.

Nr. Namn Adm.senter Folkemengd Flatevidd km² Målform
5001 Trondheim kommune Trondheim Trondheim 000000000205163.0000000000205 163 nøytral
5006 Steinkjer kommune Steinkjer Steinkjer 000000000024357.000000000024 357 nøytral
5007 Namsos kommune Namsos Namsos 000000000015230.000000000015 230 nøytral
5014 Frøya kommune Frøya Sistranda 000000000005151.00000000005 151 000000000000241.0000000000241 bokmål
5020 Osen kommune Osen Steinsdalen 000000000000948.0000000000948 000000000000387.0000000000387 bokmål
5021 Oppdal kommune Oppdal Oppdal 000000000007001.00000000007 001 000000000002274.00000000002 274 nøytral
5022 Rennebu kommune Rennebu Berkåk 000000000002486.00000000002 486 000000000000948.0000000000948 nøytral
5025 Røros kommune Røros Røros 000000000005581.00000000005 581 000000000001956.00000000001 956 nøytral
5026 Holtålen kommune Holtålen Ålen 000000000001981.00000000001 981 000000000001210.00000000001 210 nøytral
5027 Midtre Gauldal kommune Midtre Gauldal Støren 000000000006238.00000000006 238 000000000001861.00000000001 861 bokmål
5028 Melhus kommune Melhus Melhus 000000000016733.000000000016 733 000000000000695.0000000000695 nøytral
5029 Skaun kommune Skaun Børsa 000000000008325.00000000008 325 000000000000224.0000000000224 nøytral
5031 Malvik kommune Malvik Hommelvik 000000000014148.000000000014 148 000000000000169.0000000000169 bokmål
5032 Selbu kommune Selbu Mebond 000000000004062.00000000004 062 000000000001235.00000000001 235 nøytral
5033 Tydal kommune Tydal Tydal 000000000000769.0000000000769 000000000001329.00000000001 329 bokmål
5034 Meråker kommune Meråker Midtbygda 000000000002422.00000000002 422 000000000001274.00000000001 274 bokmål
5035 Stjørdal kommune Stjørdal Stjørdalshalsen 000000000024145.000000000024 145 000000000000938.0000000000938 nøytral
5036 Frosta kommune Frosta Frosta 000000000002627.00000000002 627 000000000000076.000000000076 nøytral
5037 Levanger kommune Levanger Levanger 000000000020164.000000000020 164 000000000000645.0000000000645 nøytral
5038 Verdal kommune Verdal Verdalsøra 000000000014948.000000000014 948 000000000001548.00000000001 548 nøytral
5041 Snåsa kommune Snåsa Snåsa 000000000002063.00000000002 063 000000000002343.00000000002 343 nøytral
5042 Lierne kommune Lierne Nordli 000000000001355.00000000001 355 000000000002962.00000000002 962 nøytral
5043 Røyrvik kommune Røyrvik Røyrvik 000000000000461.0000000000461 000000000001585.00000000001 585 nøytral
5044 Namsskogan kommune Namsskogan Namsskogan 000000000000843.0000000000843 000000000001417.00000000001 417 nøytral
5045 Grong kommune Grong Grong 000000000002359.00000000002 359 000000000001136.00000000001 136 nøytral
5046 Høylandet kommune Høylandet Høylandet 000000000001231.00000000001 231 000000000000754.0000000000754 nøytral
5047 Overhalla kommune Overhalla Ranemsletta 000000000003884.00000000003 884 000000000000730.0000000000730 nøytral
5049 Flatanger kommune Flatanger Lauvsnes 000000000001103.00000000001 103 000000000000459.0000000000459 nøytral
5052 Leka kommune Leka Leknes 000000000000557.0000000000557 000000000000109.0000000000109 nøytral
5053 Nærøy kommune Inderøy Straumen 000000000006816.00000000006 816 000000000000740.0000000000740 nøytral
5054 Indre Fosen kommune Indre Fosen Årnset 000000000010084.000000000010 084 000000000001052.00000000001 052 nøytral
5055 Heim kommune Heim Brekstad 000000000005963.00000000005 963 nøytral
5056 Hitra kommune Hitra Fillan 000000000005050.00000000005 050 nøytral
5057 Ørland kommune Ørland Brekstad 000000000010323.000000000010 323 bokmål
5058 Åfjord kommune Åfjord Årnes 000000000004288.00000000004 288 nøytral
5059 Orkland kommune Orkland Orkanger 000000000018217.000000000018 217 nøytral
5060 Nærøysund kommune Nærøysund Kolvereid 000000000009623.00000000009 623 nøytral
5061 Rindal kommune Rindal Rindal 000000000002003.00000000002 003 632 nøytral
Totalt Nord-Trøndelag Trøndelag Steinkjer 000000000468702.0000000000468 702 000000000041271.000000000041 271 nøytral

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Trøndelag fylke