Turmalin

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Turmalin
TourmalineUSGOV.jpg
Svart turmalin
Generelt
Kategori Syklosilikat
Kjemisk formel (Ca,K,Na,[])(Al,Fe,Li,Mg,Mn)3(Al,Cr, Fe,V)6
(BO3)3(Si,Al,B)6O18(OH,F)4
[1][2]
Identifikasjon
Farge Vanlegvis svart, men kan variere frå fargelaus, brun, fiolett, gul, oransje, blå, raud, grøn, rosa, eller to til tre farga
Krystallform Parallell og langstrekt. Nåleforma prisme, stundom ståleaktig. Massiv. Spreidde korn (i granitt)
Krystallsystem Trigonal
Kløyv Utydeleg
Brot Ujamn, muslig, sprø
Mohs hardleiksskala 7–7.5
Glans glasaktig, stundom harpiksaktig
Strekfarge Kvit
Spesifikk vekt 3.06 (+.20 -.06)[1]
Tettleik 2.82–3.32
Polert glans glasaktig[1]
Optiske eigenskapar
Optiske eigenskapar dobbeltbrytande, Einaksa negative[1]
Brytingsindeks nω=1.635–1.675, nε=1.610–1.650
Dobbeltbryting -0.018 til -0.040; typisk about .020 but in mørk stones it may reach .040[1]
Pleokroisme typisk moderate til kraftig[1]
Raud turmanlin: Avgjort; mørkeraud, lyseraud
Grøn turmalin: Kraftig; mørkegrøn, gulgrøn
Brun turmalin: Avgjort; mørkebrun, lysebrun
Blå turmalin: Kraftig; mørkeblå, lyseblå
Dispersjon (spreiing) .017[1]
Ultrafiolett fluorescens Rosa steinar, treg til særs svak raud til fiolett i lang- og kortbølgjer[1]
Absorpsjonsspektrum eit kraftig, smalt band ved 498 nm, og nesten fullstendig absorpsjon av raudt ned til 64 0nm i blå og grøne steinar; raude og rosa steinar syner linjer ved 458 og 451 nm i tillegg til vide band i det grøne spekteret[1]

Turmalin er ei mineralgruppe med borhaldige silikat med komplisert samansetjing. Turmalin høyrer til ringsilikata og dannar ofte forholdsvis lange prisme. Fargen på mineralet varierer mykje.

Klåre varietetar av elbaitt blir nytta som edelsteinar og blir gjeve namn etter fargen: akroitt (fargelaus), rubellitt (raud), verdelitt (grøn) og indigolitt (blå). Slike turmalinar kjem særleg frå granittpegmatittar i Brasil, California, Madagaskar, Namibia, Ural og Afghanistan.

I Noreg finn ein den svarte og jernrike schörl, som er særs utbreidd i små mengder i metamorfe bergartar og i større krystall på mange granittpegmatittgangar

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  • Raade, Gunnar. (15. februar 2009). Turmalin. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/turmalin.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 Gemological Institute of America, GIA Gem Reference Guide 1995, ISBN 0-87311-019-6
  2. Mindat tourmaline group Accessed September 12, 2005. This website details specifically and clearly how the complicated chemical formel is structured.