Verdalsraset

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk

Verdalsraset var ei skredulukke som fann stad i Verdal som fann stad natt til 19. mai 1893. Ho drap 116 menneske, råka over 100 gardar og drap tusenvis av dyr, og er dermed ei av dei verste skredulykkene i Noreg i moderne tid. 55 millionar kubikkmeter masse rant ut og dekte mykje av Verdalen. 3 kvadratkilometer av Verdal hadde forsvunne i leirmassane.

Der var seg 250 menneske i rasområdet då skredet gjekk. Etter ein nedbørsrik vinter hadde Verdals-elva vore flaumstor fleire gongar den våren. Natt til 19. mai 1893, ca. kl. 00:30 starta skredet ved Hagamarka, ca. 2 kilometer aust for Stiklestad. Kvikkleira vart til flytande væske og raset tok med seg garden på Melbynesset der 5 menneske omkom, og garden på Haganeset der 4 barn omkom medan kona berga seg. Dette raset demde opp elva til 8-10 meters høgde. Det tok ikkje mange minutta før demninga raste og grov opp eit stort stykke landskap som igjen sperra elva. Få minutt etter gjekk det største skredet. Det er truleg at raset hadde ei hastigheit på 60 km/h. Det tok med seg over 80 gardar, og rann ut over de nedre delane av Verdalen mot Verdalsøra.

Kart over rasområdet

Ikkje lenge etter nådde nyheita om at Verdalen var øydelagt til Levanger, og då vart det straks stor verksemd i den vesle byen sjølv om det framleis var grytidleg på morgonen. Sjølv om det var få med telefon vart det klart at ulykka var av enormt omfang og hjelp vart sendt frå heile Innherad. Kavaleristane frå Rinnleiret beskreiv at det var full panikk i Verdalsøra. Elva var borte og de frykta nye ras. Da dei kom fram til prestegarden ved Stiklestad fekk dei sjå eit enormt blåsvart krater, fleire kilometer i diameter og med 40-50 meter høge rasmelar. I sjølve krateret fanst det ikkje spor av ein einaste bygning, sjølv om det hadde lege mange gardar der. Men lengre nede mot Verdalsøra låg ruinane av eit titals hus, gardar og bygningar, og i mellom lika av menneska.

Dødstalet steig, og det vart klart at 112 menneske var drepne i sjølve skredet, medan dei siste fire døydde av skadane de vart påførde. Mellom dei omkomne var Verdalen sin ordførar og kona hans.

Kvikkleiredanning[endre | endre wikiteksten]

Kvikkleire finst nedanfor den marine grensa, det vil seie i område som har vore tidlegare havbotn. Då isen smelta etter siste istida førte smeltevasselvane store mengder grus, sand og leire ut i havet. Leirpartiklane som var minst og lettast, samla seg lengst vekk frå elvemunningane. Leirpartiklar som vert avsett slik i saltvatn, inngår ei kjemisk binding med saltet, noko som gjer leira fast og stabil. Etter istida då isen var borte og ikkje lengre pressa landet ned, fekk det ei landheving, og store havbotnsområde vart turt land. Den stabile saltvassleira vart då utsett for gjennomstrøyming av regnvatn og elvevatn slik at saltet i leira vart vaska vekk. Saltvassleira vart til kvikkleire med ein helt annan konsistens. Slik leire vert heilt flytande når ho vert sett i rørsle av til dømes ei elv som grev i landskapet. Akkurat dette var det som låg til grunn for det store Verdalsraset.

Kvikkleire som har rasa ut, vert fast og kan ikkje lage nye ras.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]