Wikipedia:Utvald artikkel

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Snarvegar:
WP:VA
WP:UA

Utvald artikkel: det beste frå vår eigen wiki
- og eit skandinavisk samarbeid

Utvald artikkel er ein bolk på hovudsida som vert oppdatert ein gong i veka med dei første avsnitta frå ein utvald artikkel i lag med eit bilete. Alle artiklar som har ei viss lengd og ein illustrasjon kan bli utvald artikkel i ei veke. Nominering av nye kandidatar og diskusjon kan leggjast til på Wikipedia:Utvald artikkel/Kandidatar.

Dersom du ønskjer å føreslå ein særskild artikkel for ei særskild veke, kan legge inn eit forslag i kandidatkalenderen. Sjå årsarkivet for artiklar og diskusjonar, der du óg finn peikarar du kan legga inn forslag eller artikkelsnuttar på.

Nynorsk Wikipedia har óg artiklar frå dei andre skandinaviske wikipediaene på framsida. Desse artikla vert kopierte over frå våre nabospråk, på grunnlag av kva artikkel som er valt ut der.

Utvald artikkel[endre wikiteksten]

Utvald artikkel Bullet blue.png Kandidatar Bullet blue.png Kalender

Arkiv: 20042005200620072008200920102011201220132014201520162017201820192020


I dag er det onsdag, 29. januar 2020Oppdater sida

til da | til nb | til sv

Den noverande versjonen av denne bolken på hovudsida er om Dorothe Engelbretsdotter:

Dorothe Engelbretsdotter avbilda i førsteutgåva av Taare-Offer

Dorothe Engelbretsdotter (1634–1716) frå Bergen var den første kjende kvinnelege forfattaren frå Noreg. Ho skreiv salmar, høvesdikt og rimbrev. Dikta hennar er barokke og sterkt religiøse, og var svært folkekjære då dei vart gjevne ut. Siælens Sang-Offer er rekna hovudverket hennar. Verket inneheld perikopesalmar, salmar skrivne til bibeltekstar som ein kunne lesa til kyrkjelege høgtidsdagar og sundagar. Mange av dei er også botssalmar eller salmar knytte til ars moriendi, 'kunsten å døy'. Taare-Offer var det andre store verket hennar, og vart trykt for første gong i 1685. Dikta har motiv frå Lukas-evangeliet, kapittel 7,36-50 («Kvinna som fekk syndene sine tilgjevne»).

Dorothe Engelbretsdotter var prestedotter, og vart seinare prestekone før ho levde fleire år som enkje. Ho var ein av dei første kvinnelege forfattarane som klarte å livnæra seg av skrivinga si. I 1684 fekk ho innvilga fullstendig skattefridom på livstid av kongen. Mange ser på skattefridomen som den fyrste diktargasjen gjeven til nokon i Noreg. Les meir …

vis åleinediskusjonendredawikinowikisvwiki

Bolken neste veke er om Fødsel:

Fødande pilskate

Fødsel viser til når eit foster kjem ut frå mororganismen, og blir ofte rekna som byrjinga på livet. Dei fleste pattedyr og andre vivipare eller ovovivipare dyr – nokre amfibium, reptil, fiskar og virvellause dyr – føder levande ungar. Under ein pattedyrfødsel blir livmora tømd for innhald: Fostervatn, foster og det som måtte vera av etterbyrd, som morkake, hinner og væske. Normalt har ein slik fødsel tre fasar – opning av fødselskanalen, utdriving av foster, og etterbyrdstida.

Store pattedyr som kvalar, elefantar, sjiraffar, flodhestar, nashorn, storfe, hestar, selar og primatar føder ofte berre eit avkom om gongen, sjølv om tvillingar og andre fleirfødslar førekjem. Dei fleste av desse avkoma er meir utvikla enn menneskeungar ved fødselen, ved at dei til dømes kan stå og gå eller symja nokså snart etter fødselen. Andre pattedyr, som kattedyr, hundedyr, revar og gnagarar, føder gjerne større kull med mindre utvikla ungar som til dømes kan mangla hår, syn, tenner og evna til å regulera kroppsvarmen sin. Desse ligg i eit reir eller hi og blir mata av mora og passa på av henne og eventuelt andre slektningar. Les meir …

vis åleinediskusjonendredawikinowikisvwiki

Utvald bokmålsartikkel[endre wikiteksten]

Utvald bokmålsartikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012201320142015201620172018
hent frå nb

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Hitchcocks Psycho ble kåret til den beste spenningsfilmen

AFI's 100 Years…100 Thrills er en liste over de 100 viktigste spenningsfilmene fra USA; basert på en avstemning blant 1800 bransjefolk i regi av The American Film Institute. Listen ble presentert 12. juni 2001.

Øverst på listen står Psycho, Haisommer og Exorsisten. Ni av filmene på listen var regissert av Alfred Hitchcock. Les mer her.

visnowikidawikisvwiki

Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Mønsteret på tromma er malt med en farge laget av orebark

Frøyningsfjelltromma (Freavnantjahke gievrie) er ei sjamantromme, også kalt runebomme, fra det sørsamiske området i Norge. Gjennom den siste kjente eieren er den knyttet til Frøyningsfjellet i Namdalen.

Den er en av de best dokumenterte samiske trommene i Norge: eierne Bendix Andersen Frennings Fjeld og Jon Torchelsen Fipling-Skov møtte Thomas von Westen i 1723 og gav ham en forklaring på trommas symboler og deres betydning. Tromma ble «beslaglagt» det samme året, og har siden 1837 vært i Meininger Museum i Tyskland.

Tromma skal ifølge Bendix og Jon være «arved i 4de Led». Den er ei rammetromme utført ved sveiping av et tynt trestykke av furu til en jevn, symmetrisk oval med største mål 48 x 30 cm. Tromma er bevart med 50 lærreimer fest til undersiden. 134 små metallbiter er festet til reimene. På ramma er det festet 11 små stifter av tinn i korsform; Bendix og Jon forklarte at dette «viiser hvor mange Biørne efter denne Runne-Bommes prophetie ere fældede.» Les mer her.

visnowikidawikisvwiki

Utvald dansk artikkel[endre wikiteksten]

Utvald dansk artikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012

hent frå da

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Beersheba i 1917

Slaget om Beersheba blev udkæmpet den 31. oktober 1917, da det egyptiske ekspeditionskorps angreb og erobrede den osmanniske garnison i Beersheba, hvilket udgjorde starten på Sydlige Palæstina Offensiven under Felttoget i Sinai og Palæstina i 1. verdenskrig. Efter vellykkede begrænsede angreb om morgenen med infanteri fra 60. og 74. division af 20. korps fra sydvest, indledte den beredne Anzac division en række angreb. Disse angreb mod de stærke forsvarsstillinger, som dominerede den østlige side af Beersheba, resulterede til sidst i at de blev indtaget sidst på eftermiddagen. Læs mere

visdawikinowikisvwiki

Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Rumæniens flag

Rumænien er et land i Sydøsteuropa. Landet er arealmæssigt det niendestørste EU-land. Hovedstaden Bukarest er den sjettestørste by i EU.

Geografisk er Rumænien præget af floden Donau, der har udløb i Sortehavet, samt bjergkæden Karpaterne, som krydser landet fra nord til sydvest med blandt andet den 2.544 m høje Moldoveanu.

Det moderne Rumænien opstod i 1859 som en personalunion af Moldavien og Valakiet. Kongeriget Rumænien blev dannet i 1877, efter at nationen blev løsrevet fra Det Osmanniske Rige. Efter første verdenskrig blev Transsylvanien, Bukovina og Bessarabien indlemmet i Rumænien. Efter revolutionen i 1989 er Rumænien blevet et demokrati, der fungerer under kapitalistisk markedsøkonomi.

Størstedelen af Rumæniens befolkning taler rumænsk og tilhører den østligt-ortodokse kirke. Læs mere

visdawikinowikisvwiki

Utvald svensk artikkel[endre wikiteksten]

Utvald svensk artikkel-arkiv: 20052006200720082009201020112012
Utvald svensk artikkel velges ut mellom dei artiklane som er utvalde på svensk wikipedia denne veka: her.

Den noverande versjonen av denne bolken på framsida er:

Slaget vid Helsingborg.

Det danska fälttåget i Skåne och Blekinge 1709–1710 ägde rum mellan 12 november 1709 och 15 mars 1710. Målet var att återta Skånelandskapen som förlorats vid freden i Roskilde 1658. Den danske kungen Fredrik IV hade länge planerat ett anfall mot Sverige, trots att freden i Traventhal år 1700 hade tvingat Danmark ur Stora nordiska kriget. Det förkrossande svenska nederlaget i Poltava juni 1709 gjorde läget allt mer fördelaktigt för en invasion.

12. november 1709 landsteg 16 000 man vid Råå söder om Helsingborg. Svenskarna trycktes tillbaka till Blekinge, men samtidigt pågick det en intensiv verksamhet för att rekrytera och träna nya trupper för att ersätta de som hade utplånats vid Poltava. I januari 1710 kunde Stenbock tåga in i Skåne med sin armé och Reventlow ansåg sig tvungen att dra sig tillbaka med den allt mer försvagade danska invasionsarmén.

De två arméerna möttes slutligen utanför Helsingborg den 28 februari 1710, vilket slutade med en avgörande svensk seger. Detta blev Danmarks sista större kraftsamling att återta Skånelandskapen. Läs mer …

vissvwikidawikinowiki


Versjonen av denne bolken på framsida neste veke er:

Thomas More

Sir Thomas More (1478–1535) var en engelsk politiker och författare. Han fick rykte om sig under sin levnad att vara en renässanshumanist och han motsatte sig Luthers reformation. Under höjden av sin politiska karriär var han Lord Chancellor. More är mest känd för sin bok Utopia, en fiktiv skildring av ett främmande folks samhällsskick. Det var More som myntade ordet utopi (”ingenstans”). I landet Utopia fanns bland annat religionsfrihet, sex timmars arbetsdag och utbildning för både män och kvinnor.

More var nära vän med Erasmus av Rotterdam och beklädde flera höga statliga ämbeten under Henrik VIII. På grund av påvens vägran att godkänna kungens skilsmässa från Katarina av Aragonien kom det till en brytning mellan den engelska kronan och påven. När More motsatte sig monarkens strävanden att bygga upp en självständig statskyrka kom han i svår konflikt med Henrik VIII. Inom kort dömdes han till döden och avrättades genom halshuggning. Thomas More kanoniserades år 1935. Läs mer …

vissvwikidawikinowiki

Veke 7[endre wikiteksten]

Utvald nynorskartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald bokmålsartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald dansk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald svensk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki

Veke 8[endre wikiteksten]

Utvald nynorskartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald bokmålsartikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald dansk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki
Utvald svensk artikkel nnwiki nowiki dawiki svwiki