Atlantiske språk

	Atlantiske språk
Klassifisering:	Niger-kongoAtlantisk
Vidare inndeling:	Bak; Senegambisk; Mel; Limba; Gola;
Område:	Vestlege Afrika

Atlantiske språk er ei hovudgrein i språkfamilien niger-kongo. Inndelinga var ein del av klassifikasjonen som den amerikanske lingvisten Joseph Harold Greenberg presenterte i boka The Languages of Africa (1963), men den interne strukturen til språkgreina har vorte revidert fleire gonger.

Inndelinga av språkfamilien

Ei første inndeling vart fremja av David Sapir i 1971, basert på glottokronologi. Metoden er proglematisk, av go grunnar: Dels skil metoden i seg sjølv ikkje mellom ord arva frå det same urspråket og ord lånt språka i mellom og dels var ordforrådet i mange av dei atlantiske språka dårleg utforska eller vanskeleg tilgjengeleg i 1971. Seinare inndelingar, av Pozdniakov & Segerer (2024) [tilgjengelg som utakst i 2017] og Merrill (2021), har lagt den historisk-komparative metoden til grunn. Merrill er til ein viss grad usamd med Pozdniakov & Segerer om den interne inndelinga av språkfamilien.

Pozdniakov & Segerer 2024

Den klassifiseringa som ser mest lovande ut er basert på ei initial todeling, mellom bak-språka og ei nordleg grein, og presentert av Pozdniakov & Segerer:^[1]

Treliste

Atlantisk
- Nordlege språk
  - Wolof: Wolof, Lebu
  - Nyun-Buy
    - Nyun (Gunyaamolo, Gujaher, Gubëeher, etc.)
    - Buy (Kasanga, Kobiana)
  - Tenda-Jaad
    - Tenda: Basari, Tanda, Bedik, Bapen; Konyagi
    - Jaad: Biafada; Badiaranke
  - Fula-Sereer
    - Fula (Pular, Pulaar, Fulfulde, etc.)
    - Sereer
  - Cangin
    - Palor, Ndut
    - Noon, Laala, Saafi
  - Nalu
    - Nalu
    - Bage Fore
    - Baga Mboteni
- Bak-språk
  - Balant: Ganja, Kentohe, Fraase
  - Joola-Manjaku
    - Joola: Fogny, Banjal, Kasa, Kwaatay, Karon, Ejamat, Keeraak, etc.; Bayot ?
    - Manjaku
    - Bok, Cur, Bassarel
    - Pepel
    - Mankanya
  - Bijogo: Kamona, Kagbaaga, Kajoko

Merrill (2021)

Merrill (2021) skil seg frå Pozdniakov & Segerer på to måtar. Han går ikkje inn for ei todeling av familien, og han hevdar at språkgreina ikkje er ei eiga undergrein av Niger-Kongo. I staden for å rekonstruere eit eige atlantisk urspråk ser han på kvar av greinene i det som andre hevdar er ei atlantisk gruppe som primære språkgreiner under Niger-Kongo. Han gjer også framlegg om at niger-kongo oppstod lenger nord, i den nordvstredelen av det som i dag er Afrika sør for Sahara.^[2]

Treliste

det nordatlantiske geographiske området
- Fula-Sereer (grein)
  - Fula
  - Sereer
- Cangin
- Wolof
- Bainunk-Kobiana-Kasanga (grein)
  - Kobiana
  - Gujaher
  - Gubëeher
  - Guñaamolo
- Biafada-Pajade (grein)
  - Pajade
  - Biafada
- Tenda (grein)
  - Konyagi
  - Bassari
  - Bedik
- Bak (grein)
  - Joola
  - Manjak
  - Balanta
- Bijogo (grein)

Merrill (2021) peiker på at Tenda and Biafada-Pajade er meir lik kvarandre enn dei andre greinene, og kanskje bør bli sett på som ei eiga grein.

Sapir 1971

Som referanse viser vi også den eldre inndelinga av dei atlantiske språka, etter ein artikkel av David Sapir frå 1971:^[3]

Atlantisk
1. Nordleg grein
1.1. Senegambiske språk
1.1.1. Fula-wolof: Fulfulde, wolof
1.1.2. Serer
1.2. Cangin-språk: Lehar, safen, palor, ndut, noon.
1.3. Bak-språk:
1.3.1 Balante
1.3.2. Diola-språk: Diola (kwatay, karone, mlop), bayotte
1.3.3. Manjaque-papel: mancagne, manjaque, papel
1.4. Senegal-guinea-språk
1.4.1. Maïnouk
1.4.2. Tenda: Biafada, bassari, warnei, badiaranké, bédik, coniagui
1.4.3. Nun: Kasanga, cobiana
1.5. Mbulungish-nalu: Baga mboteni, mbulungish, nalu
2. Bijago
3. Sørleg grein
3.1. Limba
3.2. Mel-språk:
3.2.1 Bullom-kissi: bullom: bom, bullom so, sherbro, krim; kissi
3.2.2. Gola
3.2.3. Temne, kisi o.a.
3.3. Sua

Som så mykje av litteraturen om inneling av språk i Afrika er denne inndelinga basert på den leksikostatistiske metoden (språk som deler større delar av det grunnleggande ordforrådet er nærare i slekt enn språk som ikkje gjer det). Dette er dessverre ein upåliteleg metode som ignorerer effekten av lånord. Korfor Afrika skil seg ut i den språkhistoriske litteraturen er vanskeleg å seie, det er kanskje ein kombinasjon av mange språk få lingvistar og marginal samfunnsmessig posisjon av språka som har gjort at lingvistane har tatt denne snarvegen, heller enn å rekonstruere urspråk attende ved hjelp av komparative metodar. Dei siste åra er dette i ferd med å endre seg. Ein mer grundig gjennomgang av denne språkfamilien er Pozdniakov og Segerer 2024.

Fotnotar

↑ Pozdniakov, K.; Segerer, G. «A genealogical classification of Atlantic languages». I Lüpke, F. The Oxford Guide to the Atlantic Languages of West Africa. Oxford: Oxford University Press.
↑ Merrill, Jack (6. november 2021). Cognate noun class markers between Northern Atlantic groups and Benue-Congo (PDF). Diedrich Westermann-Workshop. Humboldt University of Berlin. Arkivert frå originalen (PDF) 29. august 2023.
↑ Sapir, J. David 1971. West Atlantic. S. 45–112 in Thomas A. Sebeok (red.): Linguistics in Sub-Saharan Africa. (Current Trends in Linguistics, 7.) The Hague and Paris: Mouton. Delar av underinndelinga er henta frå artikkelen på fransk wikipedia.

Litteratur

Bendor-Samuel, John (édit.), The Niger-Congo Languages: A Classification and Description of Africa's Largest Language Family. University Press of America, Lanham, New York, Londres, 1989
Doneux, J. L. , « Hypothèses pour la comparative des langues atlantiques », Annales Sciences Humaines. Africana Linguistica Tervuren, 1975, n° 6, s. 41-129
Greenberg, Joseph, The Languages of Africa, Mouton, La Haye et Indiana University Center, Bloomington, 1963
Heine, Bernd et al. (édit.), Die Sprachen Afrikas, Buske, Hambourg, 1981
Heine, Bernd and Derek Nurse (édit.), African Languages. An Introduction, Cambridge University Press, 2000
Lacroix, Pierre-Francis 1981. « Les langues "ouest-atlantiques" », in Les langues dans le monde ancien et moderne (Jean Perrot, édit.), CNRS, 1981, v. 1, s. 11-18.
Platiel, Suzy et Raphaël Kabore, Les langues d'Afrique subsaharienne, Ophrys, 1998, 501 s. ISBN 2708008978
Pozdniakov, Konstantin and Guillaume Segerer 2024: A genealogical classification of Atlantic languages, The Oxford Guide to the Atlantic Languages of West Africa Edited by Friederike Lüpke, s. 16-47.

Sapir, David , « West Atlantic: An inventory of the languages, their noun class systems and consonant alternations », Current Trends in Linguistics, La Haye, Mouton, 1971, 7, s. 45-112
Westermann, Diedrich , 1928. « Die westatlantische Gruppe der Sudansprachen », Westsudanische Studien, n° 5, Mitteilungen des Seminars für orientalische Sprachen, 1928, vol. 31, Section III, s. 63-86.
Wilson, William Andre Auquier , « Atlantic », in The Niger-Congo languages (John Theodor Bendor-Samuel, édit.), University Press of America, 1989, s. 81-104

[1] Pozdniakov, K.; Segerer, G. «A genealogical classification of Atlantic languages». I Lüpke, F. The Oxford Guide to the Atlantic Languages of West Africa. Oxford: Oxford University Press.

[Merrill-2] Merrill, Jack (6. november 2021). Cognate noun class markers between Northern Atlantic groups and Benue-Congo (PDF). Diedrich Westermann-Workshop. Humboldt University of Berlin. Arkivert frå originalen (PDF) 29. august 2023.

[3] Sapir, J. David 1971. West Atlantic. S. 45–112 in Thomas A. Sebeok (red.): Linguistics in Sub-Saharan Africa. (Current Trends in Linguistics, 7.) The Hague and Paris: Mouton. Delar av underinndelinga er henta frå artikkelen på fransk wikipedia.

[1]

[2]

[3]

Atlantiske språk
Klassifisering:	Niger-kongo Atlantisk
Vidare inndeling:	Bak Senegambisk Mel Limba Gola
Område:	Vestlege Afrika