Gips

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Gips
SeleniteGypsumUSGOV.jpg
Trådaktig gips-selenitt som syner at det kan vere gjennomskineleg.
Generelt
KategoriSulfatmineral
Kjemisk formelCaSO4·2H2O
Strunz-klassifisering07.CD.40
KrystallsymmetriMonoklin 2/m
Einingscellea = 5.679(5) Å, b = 15.202(14) Å, c = 6.522(6) Å; β = 118.43°; Z=4
Identifikasjon
FargeFargelaus til kvit; kan vere gul, gyllenbrunt, blå, rosa, brun, raudbrun eller grå på grunn av ureinleikar
KrystallformMassiv, flat. langstrekte og generelt prismatiske krystallar
KrystallsystemMonoklin 2/m – prismatisk
TvillingSærs vanleg på {110}
Kløyvperfekt på {010}, tydeleg på {100}
BrotMuslig på {100}, splintra parallell til [001]
FastleikFleksibel, uelastisk.
Mohs hardleiksskala1.5–2 (defining mineral for 2)
Glansglasaktig til silkeaktig, perleaktig, eller voksaktig
StrekfargeKvit
TransparensGjennomsiktig til gjennomskineleg
Spesifikk vekt2.31–2.33
Optiske eigenskapar
Optiske eigenskaparToaksa (+)
Brytingsindeksnα = 1.519–1.521
nβ = 1.522–1.523
nγ = 1.529–1.530
Dobbeltbrytingδ = 0.010
PleokroismeIngen
2V-vinkel58°
Smeltbarheit5
OppløyselegheitVarm, fortynna saltsyre
Kjelder[1][2][3]

Gips er eit mineral som særleg blir danna ved inndamping av sjøvatn, og som difor finst i sedimentære avsetningar og i samband med saltleier. Det kan òg dannast ved vulkansk aktivitet (varmekjelder), ved oksidasjon av sulfidhaldige malm og som efflorescens i jord eller kalksteinsholer.

Kjemisk sett er gips eit vasshaldig kalsiumsulfat. Velkrystallisert gips blir kalla selenitt, ein fibrig variant er silkespat, og tett, finkorna gips blir kalla alabast .

Det finst gips i Noreg i mindre mengder i sprekker i alunskifer i Oslofeltet og einskilde kisførekomstar i Løkken og Sulitjelma. Det finst òg i Søftestad gruver i Telemark. På Spitsbergen er gips saman med anhydritt særs utbreidd i sedimentlag frå karbon og permtida.

I verda vert det produsert kring 90 millionar tonn gips per år. Dei største produsentane er USA, Canada, Iran, Kina og Japan.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  • Raade, Gunnar. (2013, 16. januar). Gips. I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/gips.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Wikimedia Commons har multimedia som gjeld: Gips
  • Gypsum in Handbook of Mineralogi
  • Gypsum at Mindat
  • Cornelis Klein and Cornelius S. Hurlbut, Jr., 1985, Manual of Mineralogi, John Wiley, 20th ed., s. 352–353, ISBN 0-471-80580-7