Francis Gary Powers

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Francis Gary Powers
RIAN archive 35174 American Spy Pilot Francis Gary Powers.jpg
Fødd 17. august 1929
Jenkins
Død

1. august 1977
Encino

Yrke flygar, spion
Francis Gary Powers på Commons
Francis Gary Powers, 1960

Francis «Frank» Gary Powers (17. august 19291. august 1977) var ein amerikansk pilot som 1. mai 1960 vart skoten ned i sitt U-2 spionfly som var på tokt på vegner av CIA under eit oppdrag over Sovjetunionen.[1] Denne hendinga førte til den såkalte U2-saka.

Liv og virke[endre | endre wikiteksten]

Powers vart utdanna pilot ved Turner flybase i Georgia på Republic F-84 Thunderjet, og tjenestegjorde som kampflyger i Koreakrigen. Her vart han rekruttert til å arbeida for CIA på grunn av sin dugleik til å fly ein-jetflyet til motor.[2] I 1960 var han allereie ein erfaren pilot når det gjaldt å gjennomføra spionoppdrag.

Den 1. oktober 1960 tok det amerikanske spionflyet U-2 av frå Peshawar i Pakistan, med Francis Gary Powers ved spakane. Planen var at det skulle fly over Sovjetunionen og deretter landa i Bodø.[3] Oppdraget gjekk ut på å fotografera ICBMer under utplassering i området rundt Sverdlovsk og Plesetsk. Det hadde tidlegare vorte gjort fleire forsøk på å skyta ned slike fly, men detta hadde mislukkast fordi flyet opererte i ei ekstrem høgd i tilhøve til dei fleste andre fly. Nokre få typar rakettluftskyts var istand til å nå flyet, men ved å ikkje koma for nær rampene, og ved å ikkje gje desse tilstrekkeleg varslingstid, hadde dei tidlegare flygingane lukkast. Under denne flyturen var det lagt inn ein sving som braka flyet innan rekkjevidda til eit rakettbatteri to gonger.

Då flyet vart oppdaga, vart det skote til saman 14 SA–2 Guideline bakke-til-luft-missil, der eitt av desse detonerte nær flyet. Powers hoppa ut og landa i fallskjerm, utan å utløysa sjølvøydeleggingsmekanismen til flyet. Det er seinare trudd at han frykta at mekanismen ikkje hadde den påståtte forseinkinga. Powers sa seg skuldig i tiltalen og vart dømt for spionasje 19. august, og han vart deretter idømt tre års fengsel og sju års tvangsarbeid. Han avtente eitt år og ni månader før han vart lauslate frå sovjetisk fangenskap den 10. februar 1962 gjennom ei utveksling saman med Frederic Pryor, ein amerikansk økonomistudent som var skulda for spionasje mot Aust-Tyskland, mot den sovjetiske KGB-obersten Rudolf Abel (Vilyam Genrikhovisj Fisher). Utvekslinga skjedde på Glienicke Brücke, som går frå Potsdam i det tidlegare Aust-Tyskland til Vest-Berlin.

Etter at han kom heim til USA forlét Powers den militære kariera, og arbeidde først som testpilot og deretter som flygande trafikkreporter for radio.

Powers døydde i ei helikopterulukke i 1977. Han hadde då overvakt ein skogbrann i Santa Barbara County. Då han returnerte gjekk helikopteret tom for drivstoff og kræsja nær flyplassen i Burbank (i dag «Bob Hope-flyplass»).[4]

I 1998 avsløra nedgradert material at flyginga hadde vore eit felles oppdrag for både USAF og CIA. På 40-årsdagen for U2-affæren i 2000, vart familien tildelt hans posthume æresbevisningar; Prisoner of War Medal, Distinguished Flying Cross, Silver Star og National Defense Service Medal. I tillegg tildelte CIAs direktør George Tenet Powers posthumt CIAs medalje Intelligence Star for lojalitet og ekstraordinært mot i teneste.[5]

I 1976 vart det gjeve ut ein biografi om Powers, skrive av Curt Gentry, og detta vart grunnlaget for ein TV-film (Francis Gary Powers: The Truga Story of the U-2 Spy Incident) med Lee Major sin i tittelrollen.

Powers vart i 2015 portrettert av Austin Stowell i filmen Bridge of Spies.[6]

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. Arkivert 31. august 2012 på Wayback Machine.
  2. Powers, Francis Gary; Curt Gentry (May 1971). Operation Overflight. Hodder & Stoughton Ltd. ISBN 978-1574884227. 
  3. Arkivert 26. november 2007 på Wayback Machine.
  4. Nettside om helikopterulukka
  5. «Arkivert kopi» (PDF). Arkivert frå originalen (PDF) 2009-03-25. 
  6. «Bridge of Spies». 16. oktober 2015. 
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.