Jærteikn

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Illustrasjon av ulike jærteikn frå Nürnbergkrøniken (1493)

Jærteikn er eit anna ord for varsel eller teikn, eit såkalt førebod (islandsk: Fyrirboði) eller järtecken på svensk.[1] I allmenn forstand, er fenomenet som oftast tolka som eit illevarslande, negativt eller skjebnesvangert varsel. Men, ordet vert paradoksalt nok vurdert å koma frå 'jarknteign', frå gotisk airkns: 'ærke', 'ekte'.[1] Med andre ord kan «jærteikn» òg brukast om teikn (fortrinnsvis i naturen) der overeinsstemming mellom signifikant og signifikat ikkje er vilkårleg, eller tilfeldig.

I moderne tolkingslære, semiologi og semiotikk, i arven etter Ferdinand de Saussure, grunnleggar av fagdisiplinen semiotikk, vert det som regel slege fast at jærteikn ikkje finst i røynda, og at tilhøvet mellom signifikant og signifikat avheng av sosiale kontraktar. Trua på jærtegn er eit kjenneteikn på ei magisk røyndomsoppfatning.

I gamal tid kunne jærteikn òg vere eit slags legitimasjonsteikn, til dømes noko ein person fekk med seg for å vise at han var den han gav seg ut for å vere, og hadde det oppdrag han påstod å ha.[2]

Døme på jærtegn forbundet med overtru[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. 1,0 1,1 «järtecken», Svensk etymologisk ordbok (på svensk) (runeberg.org), s. 286, 1922, henta 1. november 2018 
  2. «jærtegn». Store norske leksikon (på norsk). 20. februar 2018.