Einar Rose

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Einar Rose
Einar Rose.jpg
Fødd27. januar 1898
FødestadOslo
Død3. februar 1979
DødsstadFrogn
Verka somrestauratør, songar, skodespelar

Einar Wilhelm Böckmann Rose (fødd 27. januar 1898 i Kristiania, død 3. februar 1979 i Frogn) var ein norsk skodespelar, songar og regissør. Som ein av Noregs mest framtredande revypersonlegdomar var han i ei årrekkje kunstnerisk leiar og isceneseter ved revyteateret Chat Noir. Han var kanskje den som meir enn nokon annan bidrog til å bringa den typisk folkelege Oslo-dialekten inn i revysamanheng.

Liv og virke[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunn[endre | endre wikiteksten]

Rose vart fødd i Kristiana som son av Jacob Rose (1871–1939) og Anna Benedicte Böckmann (1868–1953) og vaks opp på Kampen. Som ung hadde han mellom annan jobb som statist på friluftsscenen på Norsk Folkemuseum. Han var soneson av skillingsviseforleggaren Theodor Rose.

I 1937 gifta han seg med Irane Lium (1907–1989).

Artist[endre | endre wikiteksten]

Arne F. Køpke, Billedbladet NÅ, 1954

Rose debuterte som solist i revyen Regnbuen på Mayol i 1925 . Året etter vart han tilsett på Chat Noir. Han fekk raskt eit stort namn. I 1927 debuterte han som grammofonartist på merket Odeon, og gjorde òg her stor suksess.

Mange tidlege innspelingar vart gjorde i Berlin og var av det romantiske slaget der stemma til Rose gjorde seg. Mellom dei romantiske songane kan nemnast «Pike fortell meg et eventyr» og «Mon Ami (Det er ingen som deg)». Saman med Steinar Jøraandstad og Tore Foss inngjekk han i trioen The Black Cat Singers som var med og introduserte dei amerikanske jazzmelodiane i tida.

Chat Noir

Grammofonkarrieren til Rose blomstra i heile mellomkrigstida, mellom anna med slagerar som «Nå går'n på gummisåler», «Karl Johan og jeg», «Serru serru», «Sol ute sol inne...», «Ja, det er rart med natur'n» og «Orker ikke det». I 1940 fekk han ein ny hit med «Tante Pose-vals».

I 1960 framførde han «Bestefarvalsen (Se, der danser bestefar)» frå 1932 på NRK Fjernsynet, og songen fekk dermed ny popularitet.[1]

Totalt vart det meir enn 300 innspelingar; den siste plata vart spelt inn i 1973.

Rosekjelleren[endre | endre wikiteksten]

I si tid vart òg Rose identifisert med Rosekjelleren, eit utested han dreiv i kjellaren under Chat Noir frå 1937. Staden er forresten omtalt i songen «Den feite mannen» av deLillos.

Skribent og forfattar[endre | endre wikiteksten]

På 1950- og 1960-talet gjorde Rose seg bemerka som sarkastisk, sjølvtitulert «societetsredaktør», eller iblant «særkorrespondent», i Aftenposten.[2][3] Skriftspråket hans var likt talespråket. Den særeigne teiknsetjinga og ortografien gjorde han òg bruk av i sjølvbiografien Rose-boka (1941) og petitsamlinga En rose uten torner (1964), som var illustrert av Ulf Aas[4] Aas.[5]

Heider og utmerkingar[endre | endre wikiteksten]

Einar Rose vart i 1963 utnemnt til æresborgar av Drøbak. Drøbak var bysentrum i kommunen Frogn, der Rose budde fram til han døydde i 1979.[6]

I 2001 gav Posten Norge ut eit frimerke med eit portrett av Einar Rose som motiv, som del i ein serie frimerke med norske revystjerner. Portrettet til Rose var teikna av Finn Graff.[7]

Filmografi (utval)[endre | endre wikiteksten]

  • 1926 – Den nye lensmannen
  • 1933 – I kongens klær

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. «NRK TV - "Slagerparaden 1930 - 1935"». NRK.no. 5. november 1960. 
  2. Ingen rose uten torner. Oslo. 1954. 
  3. Ingen rose uten torner. Oslo. 1954. 
  4. Ingen rose uten torner. Oslo. 1954. 
  5. Rose-boka. Oslo. 1941. 
  6. «Drøbaks æresborger på frimerke!». Verneforeningen Gamle Drøbak (bokmål). 3. april 2015. Henta 21. januar 2017. «I forbindelse med Drøbak-Dagen 1963 ble den frodige og noe fyldige revykunstneren Einar Rose utnevnt til æresborger av «Rosenes by». Fra ordfører David Kjellberg mottok han skriftlig bevis og nøkkel til byen.» 
  7. «Drøbaks æresborger på frimerke!». Verneforeningen Gamle Drøbak (bokmål). 3. april 2015. Henta 21. januar 2017. 

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Einar Rose