Erinnyer

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.
Broom icon.svg Denne artikkelen kan ha godt av ei opprydding for å nå ein høgare standard og/eller for å verta i tråd med standardoppsettet. Sjå korleis du redigerer ei side og stilmanualen for hjelp.


Orestes Pursued by the Furies

Erinnyer (gresk: Ἐρῑνύες, fleirtal av Ἐρῑνύς; «dei mørke» eller «dei sinte») var i samsvar med gresk mytologi kvinnelege ktoniske hevngudinner; dei vart tidvis referert til som «helvete sitt» eller riktigare, «underjordiske gudinner» (χθόνιαι θεαί).[1][2][3] Eit formelprega eid i Iliaden påkalla dem som «dei som under jorda straffar den som har svore falskt».[4]

I samsvar med Hesiods Theogonien, då titanen Kronos kastrerte sin far Uranos og slong dei avkappede kjønnsorgana hans i havet, vart kjærlighetsgudinns) Afrodite fødd av skummet som oppstod, men frå bloddropane som fall på jorda (Gaia), oppstod erinnyene.[5] I samsvar med andre myter, oppstod dei frå eit eldre, langt meir opphavelig nivå, frå Nyx (Natta), eller frå ein samskipnad mellom lufta og jorda (Eter og Gaia).[6][7][8][9][10] Deres mengd er vanlegvis etterlate ubestemt, men den romerske poeten Vergil, som antakeleg arbeidde ut frå ei kjelde i greske Alexandria, kjende att tre av dem:

  • Alekto («uopphørlige/aldri kvilande»),
  • Megaera («motstrebande»), og
  • Tisifone eller Tilfousia («hevngjerrig øydelegging/mordhemnar»),

alle desse opptrer i hans epos Æneiden. Dante følgde Vergil i avbildning av dei same tre; i Canto IX av Inferno møter dei poetane ved byen Dis portar . Medan erinnyene er vanlegvis skildra som tre jomfruelige gudinner, er namnet på ein av dei, Telfousia, òg ein epitet for den rasande gudinna Demeter og som vart dyrka under tittelen eriny i den arkadiske byen Thelpousa.[11][12]

Dei vart framstelt som stygge, bevinga kvinnor med hår, armar og midje sammenslynga av giftige slangar. Dei brukte pisk og var kledd, anten i lange, svarte sørgjekapper eller dei korte skjørta og støvlane til kvinnelege jegerar. Dei tente òg som tenarar av Hades og Persefone i underverda der dei overvakte torturering av forbrytare som var sendt til dei fordømtes underjordiske fangehol.[13]

To erinnyer, avteikning frå gresk antikk vase.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. Ἐρινύς i: Liddell, Henry George; Scott, Robert: A Greek–English Lexicon hos Perseus Project.
  2. Harper, Douglas: «Erinys» i: Online Etymology Dictionary.
  3. Av usikker etymologi; forbindelser med verbet ὀρίνειν, orinein, «å løfte, røre, vekke, opphisse» og substantivet ἔρις, eris, «strid», «ufred» har blitt foreslått; R. S. P. Beekes har foreslått en førgresk opprinnelse, jf.
  4. Homer: Iliaden, sang 3, 278ff; sang 19, 260ff
  5. Graves, Robert (1960): The Greek Myths.
  6. Aiskhylos: Eumenides 321
  7. Lykofron, 432
  8. Vergil: Æneiden, 6.250
  9. Ovid: Metamorfoser, 4.453
  10. Graves, Robert (1960): The Greek Myths, s. 33–34.
  11. «Thelpousa», Theoi Project
  12. Thelpousa var òg navmet på ei nymfe og dotter av elveguden Ladon, og antagelig den som ga namn til byen i Arkadia i sørlige Hellas, jf.
  13. Erinyes, Theoi Project