Banat

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Banat Republic bgiu2.png
Banat05.png

Banat (rumensk Banat, serbisk Банат eller Banat, ungarsk Bánát eller Bánság, tysk Banat, slovakisk Banát, bulgarsk Banát) er ein geografisk og historisk region aust i Sentral-Europa. Den historiske regionen Banat er i dag delt mellom tre land: Den austlege delen ligg i Romania (fylka Timiş, Caraş-Severin, Arad og Mehedinţi), den vestlege delen i Serbia (Serbisk Banat, hovudsakleg i Vojvodina, bortsett frå eit lite område i Sentral-Serbia) og ein liten nordleg del ligg i Ungarn (fylket Csongrád). Dei historiske grensene til regionen ligg langs dei tre elvane Mureş i nord, Tisza i vest og Donau i sør.

I antikken var Banat ein del av kongeriket Dakia, og seinare, etter Trajan-krigane, den romerske provinsen med same namn. Under avartida på 400- og 500-talet slo serbarar seg ned i området. Fleire hundreår seinare kom det under Ungarn. Tyrkarane erobra regionen i 1526. I 1718 vart Banat austerriksk og fekk namnet Temescher Banat. Namnet Banat kjem truleg av den avariske fyrstetittelen ban. I 1867 vart Banat integrert i Kongeriket Ungarn (del av Austerrike-Ungarn).

Etter den første verdskrigen vart Banat delt: Fredsavtalen i Trianon av 4. juni 1920 fastslo at 18 945 km² skulle gå til Romania, 9 307 km² til Jugoslavia og 217 km² skulle verte i Ungarn.

Folkesetnaden i Banat var fram til 1944 svært blanda. Etter at Banat vart austerriksk fremma dei austerrikske herskarane katolsk (særleg tysk) innvandring i området. Nybyggjarane kom mellom anna frå Pfalz, Schwaben, Bayern, Hessen, Niederösterreich, Oberösterreich og Elsass, i tillegg til mindre mengder frå Frankrike, Italia og Spania. Dei tyskspråklege innbyggarane vart kalla Banater Schwaben. I tillegg til ungararar, rumenarar, serbarar og tyskarar fanst det òg slovakar, rutenarar og armenarar. Mange busetander aust i Banat var hovudsakleg busett av tyskarar og i Timişoara, den viktigaste byen i regionen, var tyskarane fram til den andre verdskrigen den største etniske gruppa. I det serbiske Vest-Banat forsvann den tyske minoriteten etter andre verdskrigen fullstendig, som følgje av flukt, deportasjon i russisk slavearbeid, utrydding, bortdriving og utvandring. I rumensk Banat vart ikkje innbyggjarane drive bort, men som følgje av av utvandring hovudsakleg frå 1960-talet til 1980-talet har talet på tyskarar i rumensk Banat vorte sterkt redusert, sjølv om stadnamn rundt provinshovudstaden Timişoara som Altringen, Bethausen, Gottlob, Johanisfeld, Lenauheim, Liebling, Nitzkydorf eller Gherman minner om den tyske historia i området.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]