Gyrokompass

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Utsnitt av eit Anschütz gyrokompass
Eit display[1] (engelsk, repeater)

Eit gyrokompass er eit ikkje-magnetisk kompass basert på ei raskt roterande plate og rotasjonen til jorda (eller ein annan himmellekam om han vert nytta ein annan stad i verdsrommet) for å finne geografisk retning automatisk. Bruk av gyrokompass er ein av sju grunleggjande måtar å avgjere retninga til eit fartøy.[2] Sjølv om ein viktig komponent i eit gyrokompass er eit gyroskop, er ikkje dette det same. Eit gyrokompass er bygd på effekten av gyroskopisk presesjon, som er ei særeiga side ved den generelle gyroskopiske effekten.[3][4] Gyrokompass vert mykje nytta for navigasjonskip, fordi dei har to viktige fordelar over magnetiske kompass:

Luftfartøy brukar ofte gyroskopiske instrument (men ikkje eit gyrokompass)[5] for navigasjon og høgdemonitorering.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Eit patent frå 1885 var ikkje praktisk.[6] I 1906 vart eit gyrokompass funne opp i Tyskland, av Hermann Anschütz-Kaempfe, og dette vart mykje brukt i den tyske marinen.[3][6][7]

I 1913 vart det utvikla eit gyrokompass for bruk på fartøy i sivil sjøfart. Utviklaren var det tyske firmaet C. Plath.[8]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. [https://snl.no/gyrokompass gyrokompass. Store norske leksikon. Vitja 8. mai 2020
  2. Gade, Kenneth (2016). «The Seven Ways to Find Heading» (PDF). The Journal of Navigation (Cambridge University Press) 69 (5): 955–970. doi:10.1017/S0373463316000096. 
  3. 3,0 3,1 . ISBN 978-1-929148-12-7 https://books.google.com/books?id=VJ3WCpegQxwC. 
  4. Time Inc. (Mar 15, 1943). «The gyroscope pilots ships & planes». Life: 80–83. Arkivert frå originalen 2017-02-27. 
  5. gyrocompass. britannica.com. Vitja 8. mai 2020. « It is not suitable as an aircraft compass because the speed of several hundred knots associated with such vehicles seriously affects the north-seeking properties of the instrument.»
  6. 6,0 6,1 Galison, Peter (1987). How experiments end. s. 34–37. ISBN 978-0-226-27915-2. Arkivert frå originalen 2012-03-02. 
  7. «Archived copy» (PDF). Arkivert frå originalen (PDF) 2015-06-29. Henta 19. februar 2012. 
  8. The Invention of Precision Navigational Instruments for Air and Sea Navigation Arkivert 2011-07-18 ved Wayback Machine., Weems & Plath.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]