Stanley Baldwin

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Stanley Baldwin
Stanley Baldwin LCCN2014712420 (cropped).jpg
Fødd3. august 1867
Bewdley
Død14. desember 1947 (80 år)
Statsborgar avStorbritannia, Det sameinte kongeriket Storbritannia og Irland
PartiDet konservative partiet i Storbritannia
Yrkepolitikar
Utdanna vedTrinity College i Cambridge
University of Birmingham
Harrow School
University of London
Hawtreys
MorLouisa Baldwin
FarAlfred Baldwin
EktefelleLucy Baldwin
BarnOliver Baldwin, Arthur Baldwin, Diana Lucy Baldwin, Leonora Stanley Baldwin, Pamela Margaret Baldwin, Esther Louisa Baldwin
MedlemRoyal Society

Stanley Baldwin (3. august 186714. desember 1947) var ein britisk konservativ politikar som i 1920-30 åra hadde ein sentral posisjon i det britiske statsstyret. Han var statsminister 1923-24, 1924-31 og 1935-37 i Storbritannia.

Liv og gjerning[endre | endre wikiteksten]

Baldwin var fødd i Bewdley i Worcestershire. Han var son til ein rik drivar av jarn- og stålverk, fekk sjølv stilling i familiefirmaet. I 1908 vart han vald inn i Underhuset som parlamentsmedlem for krinsen Bewdley, i staden for far sin. Baldwin fungerte 1917-21 som finanssekretær for statskassa og 1921-22 som president for handelsstyret, to ministerpostar på lågare nivå i koalisjonsregjeringa til David Lloyd George.

I 1922 var Baldwin ein av dei fremste pådrivarane då det konservative partiet slutta støtte statsminister Lloyd George. Baldwin fekk då posten som finansminister i Arthur Bonar Law si reint konservative regjering. Då Bonar Law av helsemessige grunnar gjekk av i mai 1923, tok Baldwin over som statsminister og leiar for det konservative partiet. Ved parlamentsvalet i desember 1923 stod striden om tariffar sentralt. Noko som leidde til at det konservative partiet mista fleirtalet i parlamentet. Arbeidarparti-leiaren Ramsay MacDonald danna då ei minoritets-regjering.

Etter dei konservative vann eit nytt parlamentsval i oktober 1924, danna Baldwin si andre regjering. Med i regjeringa fekk han Austen Chamberlain som utanriksminister, Winston Churchill som finansminister og Neville Chamberlain som helseminister. De to sistnemnde statsrådane styrka oppslutninga hos dei konservative kring reformer på felt typiske for sosial-orienterte parti. Særleg var Baldwin oppteken av å dempe konfliktane mellom arbeidarar og arbeidskjøparar i industrien.

Vedvarande svak økonomisk vekst og nedgang i gruvedrift og tungindustri svekka Baldwin-regjeringa. Ein generalstreik i 1926 og ei lov av 1927 som skulle svekke makta til fagforeiningar, var medverkande til at det konservative tapte parlamentsvalet 1929 med knapp margin. Baldwin heldt likevel fram som konservativ partileiar.

Under den store depresjonen danna arbeidarparti-politikaren, statsminister Ramsay MacDonald i 1931 ei samlingregjering. Eit fleirtal av ministrane i regjeringa var konservative. Gjennom parlamentsvalet 1931 styrkt regjeringa sitt mandat. Som leiar for kongsrådet, og ein av fire konservative i det sentrale kabinettet med ti medlemmer, overtok Baldwin mange av statsministeren sine oppgåver då helsa til MacDonald byrja svikte.

Regjeringa gav India meir sjølvstyre, noko Churchill og mange konservative motarbeidde. Westminster-statutten av desember 1931 gav Canada, Australia, New Zealand og Sør-Afrika alle status som dominion. Partileiar Baldwin gjorde seg mykje synleg for allmenta gjennom bruk av radio og film, det styrka den konservative appellen.

I 1935 tok Baldwin over som statsminister. Gjennom parlamentsvalet 1935 fekk partiet hans eit stort fleirtal i Underhuset. Innanriks tok då opprustinga av det britiske militæret så smått i gang. Allmenn misnøye med den såkalla Hoare-Laval-pakta førte til at han i desember 1935 kvitta seg med utanriksministeren sin. Hausten 1936 kom krisa kring kong Edvard VIII sitt giftarmål, Baldwin var positiv til abdikasjonen. Utanriks tårna vanskane seg opp, mellom anna militariseringa av Rheinland og utbrotet av den spanske borgarkrigen. Baldwin gjekk av 28. mai 1937 og Neville Chamberlain vart ny statsminister.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

  • [ Offisiell nettstad]
Commons-logo.svg Commons har multimedium som gjeld: Stanley Baldwin