Diktatoren

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.
Broom icon.svg Denne artikkelen kan ha godt av ei opprydding for å nå ein høgare standard og/eller for å verta i tråd med standardoppsettet. Sjå korleis du redigerer ei side og stilmanualen for hjelp.


The Great Dictator
Charlie Chaplin and Paulette Goddard in The Great Dictator trailer.JPG
OpphavslandUSA Edit this on Wikidata
SpråkEngelsk, Esperanto Edit this on Wikidata
Sjangerdramakomedie, politisk satire, krigsfilm, anti-war film, dramafilm, stumfilm, parody film
RegissørCharlie Chaplin Edit this on Wikidata
ManusCharlie Chaplin Edit this on Wikidata
MedverkandeCharlie Chaplin, Paulette Goddard, Jack Oakie, Reginald Gardiner, Henry Daniell, Billy Gilbert, Emma Dunn, Chester Conklin, Maurice Moscovitch, Bernard Gorcey, Esther Michelson, Gino Corrado, Grace Hayle, Hank Mann, Joe Bordeaux, John Davidson, Paul Weigel, Wheeler Dryden, Carter DeHaven, Eddie Gribbon, Eddie Dunn, Charles Irwin, Siegfried Arno, Hans Conried, Richard Alexander, Leo White, Don Brodie, Pat Flaherty, Charles Sullivan, Cyril Ring, William Irving, Bert Moorhouse, Fred Aldrich, George Lynn, Tiny Sandford, Rudolph Anders Edit this on Wikidata
SjeffotografRoland Totheroh, Karl Struss Edit this on Wikidata
Lengd125 minutt Edit this on Wikidata

Diktatoren (org. The Great Dictator) er ein amerikansk film frå 1940 av Charlie Chaplin Filmen er ein dramatisk komedie med klåre referansar til sein mellomkrigstid i det nasjonalsosialistiske Tyskland.

Handling[endre | endre wikiteksten]

Charlie Chaplin som Hitler

Diktatoren handlar om ein jødisk barberer (Charlie Chaplin) som pådreg seg hukommelsestap etter ei krigsskade under første verdskrig. Som pasient i diverse sjukehus er han difor verna for forandringane i heimlandet, Tomania (omskriving av Tyskland). I mellomtida har Adenoid Hynkel (òg Chaplin) teke over makta i Tomania og oppretta ghettoar for uønska, då særleg jødar. Når den jødiske barbereren kjem attende, er salongen spikra igjen, og ordet «jøde» står på alle vindauge. I ein typisk slapstick-scene kjem barbereren seg unna stormtroppene ved hjelp av Hannah (Paulette Goddard), og seinare Schultz, ein tidlegare soldatkollega som barbereren redda livet til.

Samstundes har Hynkel, som treng å låna pengar frå jødiske finansfolk, avgrensa jødeforfølginga noko, medan han, egget fram av innenriksminister Garbitsch (Henry Daniell) får vyar om verdsherredømme. Det er her den kjende dansen med ein oppblåsbar globus finst. Likevel nektar dei jødiske finansfolka å støtta regimet, og Hynkel held dermed ufortrødent vidare fram med si jødeforfølging. Dette går ut over Schultz, som sjølv ikkje ynskjer å forfølgja jødar, og dermed vert skulda for å vera forræder. Schultz gøymer seg hos barbereren og dei to og fleire andre planlegg eit håplaust sjølvmordangrep som Hannah får ein slutt på. Etter kvart vert barbereren og Schultz arrestert og sendt til ein konsentrasjonsleir dei seinare rømmar frå.

Hynkel avgjer å møta Bacterias president Benzino Napaloni for å diskutera begges naboland Osterlitch. Møtet, som i hovudsak er til for å gje Napaloni ei kjensle av mindreverd, mislukkast totalt, men det vert ein ikkje-angrepsavtale mellom dei to landa i tilhøve til Osterlitch. Hynkel bryt avtala hurtig, og angrip og okkuperer Osterlitch. I forvirringa rundt okkupasjonen vert likevel barbereren, i uniform etter utbrotet frå konsentrasjonsleiren, teke for å vera Hynkel, medan Hynkel, i jaktklede for å gje inntrykk av å ikkje planleggja ein invasjon, vert teke for å vera barbereren. Barbereren vert teke med til Tomanias hovudstad for å halda ei imponerande triumftale. Barbereren i Hynkels plass leverer i staden ein tale basert på eigne røynsler, som er i hovudsak pasifistisk og fremtidsoptimistisk, og alt anna enn det ein vanlegvis forbind med Hynkel. Barbereren adresserer òg Hannah direkte i talen, der han oppfordrar ho til å sjå opp og få eit glimt av menneskets sjel medan det flyr over hatet og oppover. Der sluttar filmen.

Hynkel og Benzino

Parodiar[endre | endre wikiteksten]

Det er fleire heilt openberra parodiar i denne filmen, og nokon moglegvis litt meir skjulte:

  • Landet Tomania, som tilsvarer Tyskland, spelar sannsynlegvis på ptomanii-forgiftning, det vil seia matforgiftning. Moglegvis skal dette setjast i samanheng med det tyske kjøkken.
  • Landet Bacteria, som tilsvarer Italia, er òg eit openberra spel på bakteriar.
  • Landet Osterlitch spelar på det tyske namnet på Austerrike, Österreich, men sannsynlegvis òg på at landet, som ein struts då (ostrich på engelsk) gøymer hovudet i sand.
  • Adenoid Hynkel er ein parodi av Adolf Hitler som òg omfattar dei mange valdsame faktene og talane. Namnet «Adenoid» spelar på polyppar i munnen, som på engelsk heiter adenoids.
  • Dei to kvite plussteikna på svart bakgrunn (dobbeltkorset, på engelsk «double cross», som òg tyder å svindla nokon) er ein invertert spøk over det tyske hakekorsflagget.
  • Garbitsch er ein parodi på Joseph Goebbels. Namnet spelar òg på ordet «søppel» (på engelsk garbage, som vert nesten likt uttalt).
  • Krigsministeren feltmarskalk Herring (spelt av Billy Gilbert) er ein sammentrekning av Hermann Göring, og det engelske ordet for «sild».
  • Benzino Napaloni er eit namn som spelar på bensin, Napoli og Napoléon Bonaparte, men det er òg ein klår parodi på Benito Mussolini, og kanskje filmens beste og mest ekstreme parodi.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]