Kompaktplate

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
CD-R (penn inkludert for å vise storleiken)
Ein liten CD
Dersom du ser etter andre tydingar av forkortinga CD, sjå fleirtydingssida CD

Ei kompaktplate eller ein CD (frå eng. compact disc) er ei plate brukt til å lagre digitale data. CD vert gjerne kalla eit optisk medium då ein nyttar laserlys for å lese plata. Opphavleg var CD-en laga for å lagre digital lyd, men etterkvart har ein gjort det mogleg å lagre alle typar data.

Den opphavlege CD-en, som støtta den såkalla Red Book-standarden, vart oppfunnen for å lagre digital lyd. Ein standard lyd-CD består av eitt eller fleire spor koda med 16-bit PCM i ein frekvens på 44,1 kHz. Dei fleste CD-plater har ein diameter på 120 millimeter som kan lagre opptil 74 minuttar med lyd i stereo. Den seinare teknologien for anna lagring er kjent som CD-ROM.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Kompaktplata vart utvikla i 1979 av Phillips og Sony. Tidlege prototypar laga av Phillips var 115 mm i diameter med 14-bit oppløysing. Sony insisterte på 16-bit oppløysing som førte til ein storleik på 120 mm i diameter. Det seiest at grunnen til denne auken var at ein ynskte å kunne få versjonane av Beethovens 9. symfoni med lågast tempo inn på éi CD-plate. Første masseproduksjon av CD-en skjedde i 1982 i Langenhagen nær Hannover i Tyskland.

CD-plata fysisk[endre | endre wikiteksten]

Ein CD er laga av ei 1,2 mm tjukk plate av polykarbonatplast dekt av eit tunt lag med aluminium (dette var opphavleg gull som og er i bruk i dag pga. betre haldbarheit). Overflata blir så dekt av eit skyddande lag med lakk. Lakken blir ofte trykt saman med artisten eller utgjevaren sitt kjennemerke. CD-ar er å finne i ei rekke storleikar, men den mest vanlege er 120 millimeter i diameter, som kan romme 74 minuttar med lyd i stereo eller 650 MB med data. Informasjonen på ein CD er lagra i ei rekke med groper i det øvste laget. Kvar grop er ca. 125 nm djup og 500 nm vid og frå 850 nm til 3,5 μm lang. Avstanden mellom spora er 1,5 μm. Dataspiralen byrjar i sentrum og fortset utover, dette gjer det mogleg å lage ulike storleikar. Groper og område utan groper (vanlegvis kalla land) på CD-plata representerer ikkje aleine binære nullar og einarar. Ei endring frå grop til land representerer talet éin medan inga endring representerer null.

Lyd-format[endre | endre wikiteksten]

Lagringsformatet på lydversjonen av CD er kjent som ’Red Book’-standarden. Det var det nederlandske firmaet Phillips som stod bak denne standarden. Kort sagt består dette formatet av to-kanals-audio 16-bit PCM koda lyd med ein tasterate (samplingsfrekvens) på 44,1 kHz.