Mineralet turkis

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Turkis
Turquoise.pebble.700pix.jpg
Turkis, trommelpolert, ein tomme (25 mm) lang.
Generelt
Kategori Fosfatmineral
Kjemisk formel CuAl6(PO4)4(OH)8·4H2O
Strunz-klassifisering 08.DD.15
Identifikasjon
Farge blå, blå-grøn, grøn
Krystallform Massiv, kuleforma
Krystallsystem Triklinsk
Kløyv god til perfekt_usually N/A
Brot Muslig
Mohs hardleiksskala 5–7
Strekfarge Blåkvit
Spesifikk vekt 2.6–2.9
Optiske eigenskapar
Optiske eigenskapar Toaksa (+)
Brytingsindeks nα = 1.610 nβ = 1.615 nγ = 1.650
Dobbeltbryting +0.040
Pleokroisme Svak
Smeltepunkt Ingen
Smeltbarheit Smeltbar i oppvarma saltsyre
Oppløyselegheit Oppløyseleg i saltsyre
Kjelder [1][2][3]

Turkis er eit blått til blågrønt mineral, som krystalliserer triklint og har hardleik 5–6. Det finst oftast i massiv form med voksaktig glans. Krystallar er sjeldne. Det er eit vass- og hydroksylhaldig fosfat av kopar og aluminium, CuAl6(PO4)4(OH)8·4H2O. Det vert danna ved forvitring av aluminiumrike bergartar.

Turkis blir brukt som smykkestein og har sidan oldtida vore funne i Sinai (forlengst uttømt) og Iran (Nishapur, uttømt på 1900-talet). Hovudkjelda til turkis er i dag det sørvestlege USA; New Mexico, Nevada og Arizona. Turkis vart tidleg utnytta av indianarne til vene sølvsmykke. Det kjenst òg frå Sibir, Turkmenistan, Mexico, Peru og andre. Kunstig turkis med god farge kom på marknaden i 1970-åra.

Bein-turkis, tann-turkis, fossil turkis, oksidental turkis og odontolitt er fossile bein eller tenner farga av jernfosfat (vivianitt), òg brukt som smykkemateriale.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  • Turkis. (15. februar 2009). I Store norske leksikon. Henta 14. februar 2014 frå http://snl.no/turkis.
  1. Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, Manual of Mineralogi, 20th ed., John Wiley and Sons, New York ISBN 0-471-80580-7
  2. «Turquoise:turquoise mineral information and data». mindat.org. http://www.mindat.org/min-4060.html. Henta 2006-10-04. 
  3. Anthony, John W.; Bideaux, Richard A.; Bladh, Kenneth W. and Nichols, Monte C., red. (2000). «Turquoise». Handbook of Mineralogi (PDF). IV (Arsenats, Fosfats, Vanadats). Chantilly, VA, US: Mineralogical Society of America. ISBN 0962209732. 

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]