Stokkebåt

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Jump to navigation Jump to search
Stokkebåt funnen i Bourg-Charente i Frankrike, datert til cirka 3500–3000 f.Kr.
Havgåande stokkebåtkano
Stokkebåt med segl i Benin.

Stokkebåt er ein båt laga av ein uthola trestamme, som oftast ein kanoliknande farkost. Konstruksjonsmetoden er grunnleggjande og har truleg vore kjent gjennom mange tusen år i store deler av verda. Han vert difor gjerne definert som sjølve urbåten.

Bruk[endre | endre wikiteksten]

Stokkebåten har eksistert og vore i bruk gjennom tusen av år og heilt fram til våre dagar. I ikkje-industrialiserte delar av verda vert det enno laga og brukt nye stokkebåter mange stader. I Norden blei det truleg laga stokkebåter til langt inn på 1900-talet.

Den eldste båten i verda er Pessebåten, ein stokkebåt funnen i Nederland. Han er omkring 10 000 år gammal. Også i Norden er stokkebåtene dei første farkostane ein kjenner til. I Danmark er det funne ei rekkje stokkebåter, tre av dei omkring 6 000 år gamle. Desse var laga av lind og padleårene av ask.

Det er òg funne fleire stokkebåtar i Noreg, men berre eit fåtall av dei er blitt datert. Den eldste båten funne i Noreg er Sørumbåten, ein cirka 2 200 år gammal stokkebåt. Han var omkring 11 meter lang. I snitt mæler likevel norske stokkebåter berre omkring 4,5 meter. I Noreg var stokkebåtane som regel lagaav furu, men både Sørumbåten og Siljanbåten (som er den nest eldste båten som er funnen i Noreg) var gjort av eik. Nokre av dei norske funna har dessutan spor etter utriggar.

Daterte stokkebåtar[endre | endre wikiteksten]

Norske stokkebåtar[endre | endre wikiteksten]

  • Sørumbåten, Sørum, Akershus cirka 170 f.Kr.
  • Siljanbåten, Siljan, Telemark 170-310 e.Kr.
  • Øynavatnet I, Froland, Aust-Agder 650-980 e.Kr.
  • Øynavatnet II, Froland, Aust-Agder 650-1010 e.Kr.
  • Grevsjøen, Oppland 690-1020 e.Kr.
  • Topsæ, Aust-Agder 700-1030 e.Kr.
  • Gjerstad, Aust-Agder 710-850 e.Kr.
  • Haukasmyra, Stange, Hedmark 730-890 e.Kr.
  • Tunhovdfjorden, Nore og Uvdal, Buskerud 780-1040 e.Kr.
  • Lytingsvatnet, Nissedal, Telemark 890-1140 e.Kr.
  • Haukomvatnet I, Birkenes, Aust-Agder 900-1160 e.Kr.
  • Ulvemyrtjernet, Sande, Vestfold 1000-1100
  • Mjålandsvatnet I, Froland, Aust-Agder 1020-1180
  • Buvatn, Nes, Buskerud 1030-1180
  • Mjålandsvatnet II, Froland, Aust-Agder 1030-1390
  • Skiftastjønn, Telemark 1030-1420
  • Søndre Myrvatn, Rogaland 1040-1250
  • Stora Myrvatn, Rogaland 1130-1400
  • Gjersjøen, Oppegård, Akershus 1160-1290
  • Røyrås, Songdalen, Vest-Agder 1280-1430
  • Steinsvatn, Aust-Agder 1270-1400
  • Olandsheiene, Aust-Agder 1270-1450
  • Skrøvlingen, Kongsvinger, Hedmark 1280-1440
  • Vannen, Hemsedal, Buskerud 1280-1610
  • Haukomvatnet II, Aust-Agder 1300-1430
  • Sætertjern, Aremark, Østfold 1330-1620
  • Heggland, Tvedestrand, Aust-Agder 1410-1660
  • Lille Ulevann, Rødene sine, Østfold 1440-1640
  • Haukomvatnet III, Aust-Agder 1440-1670
  • Igletjern, Aremark, Østfold 1440-1950
  • Kilen, Aremark, Østfold 1450-1950
  • Sandungen, Hurum, Buskerud 1490-1950
  • Rakkestad, Østfold 1490-1950
  • Kroktjern, Aremark, Østfold 1640-1950
  • Saurdalsvatnet, Froland, Aust-Agder 1640-1950

Danske stokkebåtar[endre | endre wikiteksten]

  • Tybrind Vig I ca. 4000 f.Kr.
  • Tybrind Vig II ca. 4000 f.Kr.
  • Tybrind Vig III ca. 4000 f.Kr.
  • Fyns Hoved, nordøstlige Fyn 3500 f.Kr.
  • Slusegård I, Bornholm ca. 200 e.Kr.
  • Slusegård II, Bornholm ca. 200 e.Kr.
  • Bjedstrup-båten, Midt-Jylland 200-300 e.Kr.
  • Mossø, Jylland 440-520 e.Kr.
  • Aggersund-båten, Limfjorden ca. 1300 e.Kr.
  • Knobskipet i Birksø 1601-1621 e.Kr.

Svenske stokkebåtar[endre | endre wikiteksten]

  • Tappnäs i Södermanland ca. 1500-500 f.Kr.
  • Frösundabåten i indre Sverige, ca. 1300 f.Kr.
  • Fiskebybåten utanfor Hudiksvall 800-500 f.Kr.
  • Låssbybåten på Hisingen ved Gøteborg 500 f.Kr.
  • Björkebåten 100-300 e.Kr.
  • Skinnskatteberg, indre Sverige 700-800 e.Kr.
  • Stockbåten ur djupet utanfor Öland 1000-1250 c

Britiske stokkebåtar[endre | endre wikiteksten]

  • St. Albans stokkebåt, St Albans, Herts, England ca. 4000 f.Kr.
  • Turriff-båten, Skottland 1770-1670 f.Kr.
  • Chetwynd-båten, River Meese, Shropshire, England ca. 1275 f.Kr.
  • Shardlowbåten, Derbyshire, England 1300-1200 f.Kr.
  • Briggbåten (øydelagt i 1942 under flyangrep, var 14,8 m langt) 1000 f.Kr.
  • Lough Lene-båten år 1 f.Kr.til 1 e.Kr.

Andre europeiske stokkebåtar[endre | endre wikiteksten]

  • Pessebåten, Nederland 8040-7510 f.Kr.
  • Dümmerlohhausen, Tyskland
  • Hardinxveld-Giessendambåten, Nederland 5000 f.Kr.
  • Sozopol, Bulgaria 4000 f.Kr.
  • Lac dei Chalairn-båten, Jura, Frankrike ca. 3000 f.Kr.
  • Bercy, Frankrike
  • Nogen-sur-Seine, Frankrike
  • Twann
  • Erlach, Sveits (nyleg funn) 1553 f.Kr.
  • Lecker Òg-båten i Lecker Creek, Schleswig-Holstein, Tyskland 116-204 e.Kr.
  • Federsee i Württemberg, Tyskland
  • Robenhausen, Sveits
  • Cudrefin, Sveits

Båttypar som oppstod frå stokkebåten[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]