Newari

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Newari
(नेपाल भाषा, nepal bhasa)
Klassifisering: Sinotibetansk
 Tibetoburmansk
  Himalayisk
   Newari
Talarar: newarar
Bruk
Tala i: Kina, India, Nepal
Newaritalande i alt: 6 150 000
Skriftsystem: Tibetansk skrift
Offisiell status
Offisielt språk i: Nepal

Sikkim i India

Språkkodar
ISO 639-1: new
ISO 639-2: new
ISO 639-3: new
Wikipedia på newari

Newari, newar eller nepalbhasha er eit sinotibetansk språk som blir tala av rundt 825 000 menneske frå Nepal (2001), der det er offisielt språk. Det blir også tala i den indiske delstaten Sikkim, der det også har offisiell status. Landnamnet «Nepal» kjem frå dette språket, som er forskjellig frå nepali.

Newari blir tala i Katmandudalen og i dei fleste større busetnader i Nepal. Det er morsmål til rundt 5 % av nepalarar, og er knytt til folkegruppa newarar.

Språket høyrer til den himalayiske greina av sinotibetanske språk, men har også blitt mykje påverka av indoariske språk. Det er det einaste tibetoburmanske språket som blir skrive med devanagariskrift.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Dei eldste nedskrivne newariorda er namn i sanskritinnskrifter frå Licchavidynastiet. Elles er den eldste kjende newariteksten eit skjøte frå 1207. Det eldste manuskripter er ei omsetjing av Hitopadesha frå 1360.

Newari var språket til Malladynastiet, som herska over Nepal frå 1100-talet til 1768, då Katmandu blei hærteken av Prithvi Narayan Shah. Språket fekk ein renessanse i 1950-åra, men er ikkje blitt likestilt med nepali.

Litteratur[endre | endre wikiteksten]

Klassisk newari er sterkt påverka av sanskrit, medan litteraturen i nyare tid har hatt hindi og nepalilitteratur som førebilete. Eldre newari-dramatikk byggjer på sanskrit- og maithili-dramaet. Ei rekkje tidlege tekstar var omsetjingar av buddhistisk litteratur frå sanskrit.

Av viktige moderne forfattar kan nemnast diktaren Chittadhar Hridaya (1906–1982), som sat fem år i fengsel for å ha gjeve ut dikt på newari, og prosaforfattaren Tirtharaj Tuladhar.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Wikipedia-logo-v2.svg Wikipedianewari


Kjelder[endre | endre wikiteksten]