Beryll

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Beryll
Beryl09.jpg
Tre variantar av beryl: morganitt, akvamarin og heliodor
Generelt
KategoriSyklosilikat
Kjemisk formelBe3Al2(SiO3)6
Strunz-klassifisering09.CJ.05
KrystallsymmetriHeksagonal diheksagonal dipyramidal
H-M-symbol (6/m 2/m 2/m)
Romgruppe: P 6/mmc
Einingscellea = 9.21 Å, c = 9.19 Å; Z = 2
Identifikasjon
Molekylvekt537.50
Fargegrøn, blå, gul, fargelaus, rosa and others
Krystallformprismatisk til tavleforma krystallar; radial, skiveforma; korna til kompakt massive
KrystallsystemHeksagonal
TvillingSjeldan
Kløyvuperfekt på {0001}
BrotMuslig til Ujamn
FastleikSprø
Mohs hardleiksskala7.5–8
Glansglasaktig til harpiksaktig
StrekfargeKvit
TransparensGjennomsiktig til gjennomskineleg
Spesifikk vektI snitt 2,76
Optiske eigenskapar
Optiske eigenskaparEinaksa (-)
Brytingsindeksnω = 1.564–1.595
nε = 1.568–1.602
Dobbeltbrytingδ = 0.0040–0.0070
PleokroismeSvak til tydeleg
Ultrafiolett fluorescensIngen
Kjelder[1][2][3]

Beryll er eit mineral som består av beryllium aluminium syklosilikat med kjemisk formel Be3Al2(SiO3)6. Dei heksagonale beryllkrystalla kan vere særs små og opp til fleire meter i storleik. Rein beryll er fargelaus, men er ofte farga av ureinleikar og mogelege fargar er grøn, blå, gul, raud og kvit.

Mineralet vert nytta til framstilling av beryllium, som er eit viktig legeringsmetall. I året vert det produsert kring 5000 tonn verda over, og dei største produsentane er Brasil og Russland. I Noreg er beryll funnen fleire stader i forskjellige fargar, som Iveland, Hurumlandet, Evje, Nordland, Minnesund i Eidsvoll, Tørdal og frå Svartisen-området og Drag i Tysfjord.

Då dei første brillene blei laga på 1200-talet i Italia, var linsa ofte laga av beryll, sidan vanleg glas på denne tida ikkje var særleg klårt. Dette førte til at innretninga fekk namnet brillen i Tyskland, bril i Nederland og briller i Noreg og Danmark.[4][5]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  • Beryll. (2012, 25. januar). I Store norske leksikon. Henta 13. februar 2014 frå http://snl.no/beryll.
  1. Beryl mineral information and data, Mindat
  2. Beryl Webmineral
  3. Handbook of Mineralogy
  4. «brille». ordbok.uib.no (på norsk). Universitetet i Bergen i samarbeid med Språkrådet. Henta 3. januar 2017. 
  5. Kluge, Friedrich (1975). Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache (innbunden) (21 utg.). 

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]