Den hvite løves orden

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.
Broom icon.svg Denne artikkelen kan ha godt av ei opprydding for å nå ein høgare standard og/eller for å verta i tråd med standardoppsettet. Sjå korleis du redigerer ei side og stilmanualen for hjelp.


Ordenskjede for Den hvite løves orden. Národní museum, Praha
Ordensstjerne for Den hvite løves orden 1922–1961.

Den hvite løves orden (tsjekkisk: Řád bílého lva) er ein tsjekkisk orden. Den vart innstiftet 7. desember 1922, då landa var ein del av Tsjekkoslovakia. Ordenen vart berre tildelt utlendingar. Den hvite løves orden vart etablert som ein reint tsjekkisk orden ved lov av 9. juli 1994 og kan etter dette vert tildelt både tsjekkiske og utanlandske borgarar. Den hvite løves orden er Tsjekkias fornemste. Ordenen hentar sit namn frå løven i Tsjekkias riksvåpen, den bøhmiske hvite løven raudt i våpenskjoldet. Den hvite løves orden vert i dag tildelt av Tsjekkias president. Den er inndelt i to avdelingar, ein sivil og ein militær.

Utvikling[endre | endre wikiteksten]

Ordenen vart reformert i 1961 og vart etter dette enno berre tildelt utledninger for fortenester av Tsjekkoslovakia. Samstundes vart ordensteikna endra til å inkludera Tsjekkoslovakias riksvapen frå 1960 og forkortinga «ČSSR», for Den Sosialistiske republikken Tsjekkoslovakia. Tildeling av Den hvite løves orden heldt fram under i åra til [[1990 til 1993 under Den tsjekkiske og slovakiske føderale republikk. Etter splittelsen av Tsjekkoslovakia i to land, vart Den hvite løves orden vidareført av Tsjekkia. Slovakia har oppretta eit eige ordensvesen der ordenen ikkje er vidareførd.

Inndeling[endre | endre wikiteksten]

Ved innstiftelsen hadde Den kvite løves orden fem gradar. I 1961 vart detta redusert til tre. I dag har Den kvite løves orden fem gradar. Ordensgradane vert namngjeve med nummer frå 1. til 5. klasse, der 1. klasse er den fornemste.

Insignium[endre | endre wikiteksten]

Ordensteiknet for Den kvite løves orden består av eit femarmet kross i raud emalje. Endene til kvar arm i tre spissar. Mellom korsarmene er det plasserte lindebladet i gull. Lindebladet er eit tsjekkisk nasjonalsymbol. På krossen er løven frå Tsjekkias riksvåpen plassert. Løven er i sølv. Baksiden prydast av Tsjekkias store riksvåpen innanfor eit bord med innskriften «PRAVDA VÍTĚZÍ» («sanninga sigrar»). Ordensteiknet er opphengt i bandet i eit ledd som består av ein krans lindeblad. Når ordenen tildelast for militære fortenester har kransen tillegg av korslagde sverd.

Ordensstjerna har åtte taggar og er i sølv. Midtmedaljongen er raud og ber i midten løven i sølv omgjeve av ein bord med innskriften «PRAVDA VÍTĚZÍ». Baksiden viser #den store riksvåpena i landet. Storleiken på ordensstjerna varierer etter grad.

Ordenskjedet består av tjue ledd. Ledda vert utgjort av initialane «ČR» for «Česká republika» og mottoet «PRAVDA VÍTĚZÍ».

Ordensbandet er raudt med kvite striper.

Tildeling[endre | endre wikiteksten]

Den kvite løves orden vert i dag tildelt til tsjekkiske borgarar for innsats innanfor politikk og offentleg administrasjon, for framme av økonomien i landet, forsking, teknologi, kunst, kultur og utdanning, og dessutan for #framrakande innsats for forsvaret i landet og tryggleik. Utanlandske statsborgarar kan verta ordenen tildelt for framme av Tsjekkia. Det er ingen avgrensingar på mengda tildelinger, bortsedd frå at den 1. klassa til ordenen med kjeda berre kan tildelast statsoverhovud. Ordenen kan òg tildelast posthumt. Tsjekkias president ber storkors med kjeda som embetstegn, men kan, dersom begge kammer i nasjonalforsamlingen avgjer det, vert utnemnt til same grad når presidentperioden er til ende. Ordenstildeling finn stad 1. januar og 28. oktober.

Til saman 73 personar er tildelt Den kvite løves orden. Det har funne stad flest tildelinger i 1. klasse, der 21 personar er utnemnd til den ordinære graden og sju personar er tildelt 1. klasse med kjeda. Václav Havel er den einaste tsjekker som er tildelt 1. klasse med kjeda av Den kvite løves orden. Dei øvrige mottagere av kjeda er utanlandske presidentar som Jacques Chirac, William Clinton, Aleksander Kwaśniewski, Johannes Rau og Ezer Weizman. Dronning Elisabeth II og kong Juan Carlos I har òg motteke ordenskjedet.

Norske innehavarar[endre | endre wikiteksten]

Kong Haakon vart innehavar av storkors av Den hvite løves orden. Hjalmar Riiser-Larsen vart kommandør med stjerne og Olav Rytter offiser.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Litteratur[endre | endre wikiteksten]

  • (ein) «Czech Republic», i Guy Stair Sainty og Rafal Heydel-Mankoo: World Orders of Knighthood and Merit, første bind, Buckingham: Burke's Peerage, 2006, s. 1078.
  • (ein) «Czechoslovakia» i Robert Werlich: Orders and decorations of all nations. Ancient and modern, civil and military, 2. utgåve, Washington DC: Quaker Press, 1974, s. 105.

Eksterne lenkjer[endre | endre wikiteksten]