Humphrey Bogart

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Broom icon.png Denne artikkelen kan ha godt av ein språkvask, som reinskar opp målføringa og/eller innfører same språkstilen overalt.
Broom icon.svg Denne artikkelen kan ha godt av ei opprydding for å nå ein høgare standard og/eller for å verta i tråd med standardoppsettet. Sjå korleis du redigerer ei side og stilmanualen for hjelp.
Humphrey Bogart
Humphrey Bogart 1940.jpg
Fødd 25. desember 1899
New York by
Død

14. januar 1957
Los Angeles

Humphrey DeForest Bogart (fødd 25. desember 1899 i New York City, daud 14. januar 1957 i Los Angeles) var ein amerikansk skodespelar, ofte vurdert som ein av dei største gjennom alle tider. Nokre av dei best kjende filmane hans er Malteserfalken, Casablanca og Afrikadronningen. For sistnemnde film mottok han karrieren sin einaste Oscar. I 1999 vart han kåra til den største mannlege filmlegenda gjennom tidene av Det amerikanske filminstituttet.

Tidleg liv[endre | endre wikiteksten]

Bogart var son av Belmont (1867–1934) og Maud Bogart (1865–1940). Etternamnet er nederlandsk og tyder orkidé. Belmont var kirurg, medan Maud var designar og etter kvart ansvarleg redaktør for eit motemagasin. Begge foreldra, især mora, tente godt, og Humphrey Bogart fekk såleis ein oppvekst som materielt sett står i sterk kontrast til rollefigurane han seinare vart kjent for. Likevel var tilhøvet i liten grad prega av kjensler, og meir av krangling.[1]

Bogart viste lite eller inga interesse for akademiske studium, og etter foreldras mislukka forsøk på å få han til å studera, valde han sjølv å melda seg inn i marinen og tenestegjorde der i slutten av første verdskrig. Etter denne tida vart han involvert via vener i show business, for det meste svært lettbeinte komediar. Bogart utmerkte seg ikkje spesielt i desse rollane, men heller i livet bak oppsetningane, der han vart med i barar som selde sprit ulovleg. Om det var i hans tid i marinen er usikkert, men det er sannsynleg at rundt denne tida fekk han sit karakteristiske arr i andletet. David Niven påstod at Bogart hadde sagt det var frå eit uhell som barn.

Karriere[endre | endre wikiteksten]

Lauren Bacall og Bogart under innspelinga av Den store søvnen (1946).

Etter børskrakket i 1929 vart det stadig vanskelegare å setja opp teaterstykke, og dei fleste skodespelarane vende seg mot film. Bogart byrja sin karriere innan film i 1928 med filmen The Dancing Town, ein film som aldri har vorte funne i sin heilskap. Det var likevel hans rolle på Broadway i teateroppsetninga The Petrified Forest som ga han merksemd og skapte karrieren. Filmkarrieren vart innleidd med ei lang rekkje B-filmar, der han stort sett spelte den same rolle, det vil seia ein gangster. Sidan Warner Bros. ikkje hadde nokon planar om å bruka Bogart som helt, spelte han stort sett birollar, og James Cagney, Edward G. Robinson og fleire andre filmstjerner som sidan er vorte langt mindre kjent, tok hovudrollene.

Den store forandringa kom då Bogart vart gjeve hovudrolla, om enn fordi fleire av dei ovannemnde takka nei til filmen High Sierra (1941). Den var basert på ein roman av William Riley Burnett, som John Huston hadde skrive om til film. Med Bogart i hovudrolla fekk filmen, og særleg Bogart, gode meldingar.[2][3] I neste film av ein viss storleik spelte Bogart i Hustons debut som regissør, ein film som skaffa begge umiddelbar A-kjendisstatus. Malteserfalken (1941) var basert på boka med same namn av krimforfatteren Dashiell Hammett, og handlar om detektiven Sam Spade som vert trekt med i eit desperat spel om ein pakke på avvegar. Bogart hadde gjennom sina mange rollar som gangster brukt mykje tid til å perfeksjonera rollen som etter kvart vart hans varemerke: den tøffe mannen som eigenleg hadde samvit, men den var godt skjult bak eit svært tøft ytre.

Bogart vart dermed forbeholdt A-fimar, og hans neste store film vart ein endå større suksess. Filmen Casablanca (1942) var Bogarts første film som hovudpersonen i ein romantisk film. Hans anstrengde tilhøve til ekskjæresten, hans tilgjorde nøytralitet, hans evne til å balansera mellom alle fraksjonane som forlangte absolutt lojalitet, er for lengst gått inn i Hollywood-mytologien som ein av dei mest kjende forteljingane. Etter desse filmane kom fire filmar med Bogarts framtidige kone Lauren Bacall: Å ha og ikkje ha (1944), Den store søvnen (1946), Mørk passasje (1947) og Stormvarsel (1948). Han laga òg Sierra Madres skatt (1948), ein film blotta for romantikk og lukkeleg slutt. Filmen vann Oscar, men vart ingen publikumssuksess. I 1951 laga Bogart filmen Afrikadronningen med Katharine Hepburn. Filmen vart ein publikumssuksess og Bogart vann ein Oscar for si rolle.

Bogart har fått ei stjerne på Hollywood Walk of Fame. Han er generelt sett på for å vera eit kulturikon. I den biografiske TV-filmen Bogie (1980) vart han spelt av Kevin O'Connor. I 1999 vart Bogart kåra til den største mannlege filmlegenda i tidene av Det amerikanske filminstituttet.[4]

Ekteskap[endre | endre wikiteksten]

ÔBogart var gift fire gonger. Dei tre første ekteskapa enda med skilsmisse, men det siste varte fram til hans død. Bogart var gift med Helen Menken frå 20. mai 1926 til 18. november 1927, Mary Philips frå 3. april 1928 til 1938 og Mayo Methot frå 21. august 1938 til 10. mai 1945. Den 21. maien 1945 giftet han seg med Lauren Bacall, som han fekk ein son og ei dotter med.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. Meyers, Jeffrey (1997). Bogart: A Life in Hollywood. London: Andre Deutsch Ltd. s. 9-22. ISBN 0-233-99144-1. 
  2. «The New Pictures, Feb. 17, 1941». Time. 1941-02-17. 
  3. Sragow, Michael (2000-01-16). «SPRING FILMS/REVIVALS; How One Role Made Bogart Into an Icon». The New York Times. 
  4. «AFI's 100 Years...100 Stars» (engelsk). Det amerikanske filminstituttet.