K’iche’

K’iche’
Klassifisering:	Mayisk  K’iche’ansk-mameansk   Stor-k’iche’ansk    K’iche’ansk     K’iche’-achí      K’iche’
Bruk
Tala i:	Guatemala Mexico
K’iche’talande i alt:	Ca. 1 000 000
Offisiell status
Offisielt språk i:	Nasjonalspråk i Guatemala og Mexico
Språkkodar
ISO 639-2:	myn
ISO 639-3:	quc

K’iche’, med spansk ortografi quiché (òg kjend som katzijob'al), er det mest utbreidde mayiske språket. Det blir snakka av mellom ein og to millionar menneske, hovudsakleg i dei sentrale høglanda i Guatemala. Ifølgje den guatemalanske folketeljinga frå 2002 er det 1 270 953 menneske som tilhøyrer quichéfolket, av dei har 890 596 k’iche’ som førstespråk. Ethnologue sitt tal er likevel mykje høgare, til saman 2 333 000 talarar. K’iche’ er uansett landet sitt nest største språk etter spansk.

K’iche’ har ei rekkje ulike dialektar som av og til vert rekna som eigne språk.

Det meste kjende verket på k’iche’ er den mytologiske tekstsamlinga Popol Vuh.

Fonologi

Vokalar

K’iche’ har seks vokalar:

	Fremre	Bakre
Lukka	i	u
Halvopen	e	o
Open	ä	a

Konsonantar

	Bilabial		Alveolar		Palatal		Velar		Uvular		Glottal
	vanleg	implosiv	vanleg	ejektiv	vanleg	ejektiv	vanleg	ejektiv	vanleg	ejektiv	vanleg
Nasalar	m [m]		n [n]
Plosiv	p [p]	b' [ɓ]	t [t]	t' [tʼ]			k [k]	k' [kʼ]	q [q]	q' [qʼ]	' [ʔ]
Affrikat			tz [ts]	tz' [tsʼ]	ch [tʃ]	ch' [tʃʼ]
Frikativ			s [s]		x [ʃ]				j [χ]		h [h]
Rullelyd			r [r]
Approksimant	w [ʋ]		l [l]		y [j]

Ortografi

K’ich’e har vorte skrive med ulike ortografiar. Den klassiske ortografien til Fader Ximénez, som skreiv ned Popol Vuh, er basert på spansk ortografi, og har vorte erstatta med ein ny ortografi, som er bestemt av ALMG (Academia de Lenguas Mayas de Guatemala).

Den første lina av Popol Vuh i ulike ortografiar:
Ximénez's klassiske ortografi	Are v xe oher tzíh varal Quíche ubí.
ALMG-ortografien	Are’ uxe’ ojer tzij waral K’iche’ ub’i’.
(Ximénez's spanske omsetjing)	Este es el principio de las Antiguas historias aquí en el Quiché.
(Dennis Tedlock's engelske omsetjing)	"This is the beginning of the ancient word, here in the place called Quiché."

Bakgrunnsstoff

• Quiché hos Ethnologue
• K’iche’–engelsk ordliste
• Engelsk–k’iche’ ordliste