K’iche’

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
K’iche’
Klassifisering: Mayisk
 K’iche’ansk-mameansk
  Stor-k’iche’ansk
   K’iche’ansk
    K’iche’-achí
     K’iche’
Bruk
Tala i: Flag of Guatemala.svg Guatemala
Flag of Mexico.svg Mexico
K’iche’talande i alt: Ca. 1 000 000
Offisiell status
Offisielt språk i: Nasjonalspråk i Guatemala og Mexico
Språkkodar
ISO 639-2: myn
ISO 639-3: quc

K’iche’, med spansk ortografi quiché (òg kjend som katzijob'al), er det mest utbreidde mayiske språket. Det blir snakka av mellom ein og to millionar menneske, hovudsakleg i dei sentrale høglanda i Guatemala. Ifølgje den guatemalanske folketeljinga frå 2002 er det 1 270 953 menneske som tilhøyrer quichéfolket,[1] av dei har 890 596 k’iche’ som førstespråk.[2] Ethnologue sitt tal er likevel mykje høgare, til saman 2 333 000 talarar.[3] K’iche’ er uansett landet sitt nest største språk etter spansk.

K’iche’ har ei rekkje ulike dialektar som av og til vert rekna som eigne språk.

Det meste kjende verket på k’iche’ er den mytologiske tekstsamlinga Popol Vuh.

Fonologi[endre | endre wikiteksten]

Vokalar[endre | endre wikiteksten]

K’iche’ har seks vokalar:

Fremre Bakre
Lukka i u
Halvopen e o
Open ä a


Konsonantar[endre | endre wikiteksten]

Bilabial Alveolar Palatal Velar Uvular Glottal
vanleg implosiv vanleg ejektiv vanleg ejektiv vanleg ejektiv vanleg ejektiv vanleg
Nasalar m [m] n [n]
Plosiv p [p] b' [ɓ] t [t] t' [tʼ] k [k] k' [kʼ] q [q] q' [qʼ] ' [ʔ]
Affrikat tz [ts] tz' [tsʼ] ch [tʃ] ch' [tʃʼ]
Frikativ s [s] x [ʃ] j [χ] h [h]
Rullelyd r [r]
Approksimant w [ʋ] l [l] y [j]

Ortografi[endre | endre wikiteksten]

K’ich’e har vorte skrive med ulike ortografiar. Den klassiske ortografien til Fader Ximénez, som skreiv ned Popol Vuh, er basert på spansk ortografi, og har vorte erstatta med ein ny ortografi, som er bestemt av ALMG (Academia de Lenguas Mayas de Guatemala).

Den første lina av Popol Vuh i ulike ortografiar:
Ximénez's klassiske ortografi Are v xe oher tzíh varal Quíche ubí.
ALMG-ortografien Are’ uxe’ ojer tzij waral K’iche’ ub’i’.
(Ximénez's spanske omsetjing) Este es el principio de las Antiguas historias aquí en el Quiché.
(Dennis Tedlock's engelske omsetjing) "This is the beginning of the ancient word, here in the place called Quiché."

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. XI Censo Nacional de Población y VI de Habitación (Censo 2002) - Pertenencia de grupo étnico
  2. XI Censo Nacional de Población y VI de Habitación (Censo 2002) - Idioma o lengua en que aprendió a hablar
  3. Ethnologue – Språk i Guatemala

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]