Strilamål

Strilamål
Tala på:	Vestlandet
Kommune:	Nordhordland og Midhordland
Klassifisering:	Vestlandske målføre

Strilamål (rettskriving, nyn.: strilemål) er den dialekta som strilane snakkar. Dei som vert kalla strilar bur på Strilelandet, som er namnet på områda omkring Bergen — hovudsakleg Nord- og Midhordland.

Kjenneteikn ved strilamålet

Analyse:

• Infinitivsform: a-infinitiv
• Nektingsadverb: ikkje
• R-lyden: rulle-r Såkalla skarre-r er etter kvart vorten vanleg også - særleg i den yngre generasjonen.
• Tjukk l: nei
• Palatalisering: nei
• Retroflekse konsonantar: nei
• Diftongforenkling: nei

Andre kjenneteikn:

• ll vert ofte dl: alle = adle, ein ball = ein badl, eit troll = e(i)t trødl, ei kolle = ei kådla
• nn vert ofte dn: å kunna = å kudna, å banna = badna, ei kanna = ei kadna, ei tann = ei tådn, inn = idn
• mm vert ofte bm: ein hammar = ein habmar, gammal = gabmal, å komma = å købma
• rn vert ofte dn: eit korn = e(i)t kådn, eit barn = e(i)t badn, ein bjørn = ein bjødn, eit horn = e(i)t hådn
• kj-lyden er sterk: det heiter KJøleskap, ikkje SJøleskap. 'kj'-lyden er ein såkalla affrikat som er kjenneteikna ved ein tydleg "eksplosjonsarta" overgang mellom 'k' og 'j' i motstenad til den mjuke overgangen ein finn i bergensk.
• Ikkje-forkortingar: kan ikkje = kan’kje, har ikkje = ha’kje, skal ikkje = ska’kje, sa ikkje = sa’kje osb.
• sk vert ofte ssj om det kjem ein e etterpå: vasken = vassjen, fisken = fissjen, disken = dissjen osb.
• g i 2. staving vert bytt ut med j om det kjem ein vokal etter den igjen: hagen = hajen, korgæ = korjæ, magen = majen osb. Dette gjeld berre i Nordhordland.
• gg, kk eller k i 2. staving får ein j lagd til etter desse/den. Men, berre om det kjem ein vokal (helst ein e) etter den igjen: begge = beggje, frakken = frakkjen, ein tanke = ein tankje osb. Igjen er det snakk om ein såkalla affrikat-lyd som i "ikkje"

Pronomen

Personlege pronomen

		Nominativ	Akkusativ
Eintal	1. person	Eg	Meg
	2. person	Du	Deg
	3. person	Han ('an), Ho, Da	Han ('an), Ho/Henne ('ne), Da
Fleirtal	1. person	Me	Oss/Øss
	2. person	De	Deko eller Dåke
	3. person	Dei	Dei

Substantiv

Substantiv, hankjønn

Døme: gut	Eintal	Fleirtal
Ubestemt form	Ein gut	Fleire guta'
Bestemt form	Den gut'n	Dei gutane eller gutana

Merknad: Einstava hannkjønnsord som endar på ein vokal får eit tillegg av ein d i bestemt form, eintal: ein sjø -> den sjødn, ein by -> den bydn, ein sko -> den skodn osb.

Substantiv, svakt hokjønn

Døme: boksa	Eintal	Fleirtal
Ubestemt form	Ei boksa	Fleire bokse'
Bestemt form	Den bokso/bokså	Dei boks(e)na

Merknad: På strilamål heiter det eigentleg ikkje boksa, men brok (ei brok, den brokjæ, fleire brøkje, dei brøkjena).

Substantiv, sterkt hokjønn

Døme: bok	Eintal	Fleirtal
Ubestemt form	Ei bok	Fleire bøkje'
Bestemt form	Den bokjæ	Dei bøkjena

Merknad: I strilamålet finst det både svake og sterke hokjønnssubstantiv. Dei svake endar alltid på -a i ubestemt form, eintal. I bestemt form, eintal vil dei svake hokjønnsorda anten enda på -o eller -å, alt etter kvar på Strilelandet ein kjem frå. Kommentar: Om eit svakt hokjønnsord endar på 'å' i bestemt form er det neppe strilamål. men indre midhordlandsmål - t.d. Os eller Fusa . I strilamåla vil sterke hokjønnsord alltid enda på 'æ' medan svake alltid endar på 'o'. Dette er eit av dei sikraste kjenneteikna på strilamål og som skil det frå indre midhordlandsmål som ein finn i Os og Fusa.

For einstava, sterke hokjønnssubstantiv som endar på ein vokal, vil ordet i bestemt form, eintal få eit tillegg av ein n før endinga; ei bru -> den brunæ, ei øy -> den øynæ, ei to -> den tonæ (berghylle) osb. Dette er ein såkalla hiatushindrande lyd og gjeld berre striladialektane i Nordhordland.

Substantiv, inkjekjønn

Døme: hus	Eintal	Fleirtal
Ubestemt form	Eit/et hus	Fleire hus
Bestemt form	Da huse'	Dei husæ/hus(e)na

Merknad: For alle inkjekjønnsord i bestemt form, fleirtal finst det to moglege endingar; -æ og -(e)na. Det er ofte slik at blant eldre personar nyttar ein helst -æ, og blant yngre er det helst -(e)na som er mest nytta.

Andre kjenneteikn

Strilamålet har forøvrig sterk adjektivbøying: "sjetæ", "litæ" for hokjønn i uttrykk som "ei sjetæ skjorta" og "ei litæ jenta".

Eit anna karakteristikum for strilamåla er at ein skil mellom påstad og fråstad når ein skal skildra noko som står nært (her) eller fjernt (der borte). Dette finn ein i "Denne(Dinne)/denna/detta/den her" og "Danne/danna/datta/dan dar" (tilsvarar engelsk "This" og "That"). Dette gjeld òg for fleirtalsuttrykk: "Desse/Dessi her" og "Dasse/Dassi dar" (jfr. engelsk "These" vs. "Those"). Dette er nedarva frå norrønt mål.

Ø-lyd. I strilamålet vert o-ar i norsk rettskriving, som i standarduttale vert uttala som ein å, uttala som ein slags ø. Døme på dette er ord som høve (hove/hovud), søva (sova), trødl (troll), Vøss (staden Voss), køl (kol), høl (hol) m.fl. (sjå sitat frå oljeborearbeidar under).

Døme

1. «Dadn dialæktæ so adle dæi ækte strilane snakka', ænt'n dæi bur på fjædle ædle ute me' sjødn.»
2. «Dæi dansa ron't i tudn te dæi vart hæilt ørne i høvena.»
3. «Me sku' børa eit høl, men bøtt'n tølte da ikkje, so me måtte te me' sement.»
   Denne språkartikkelen er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.