Tifinagh

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Ved innkøyringa til byen Kidal i Mali, der innbyggarane talar tamasheq. Teksten til venstre på steinen er skriven med det tifinaghske alfabetet.
Teksten i midten på desse fleirspråklege skilta i Tizi-Ouzou i Kabylia (Algerie) er skrivne med ein versjon av det tifinaghske alfabetet.
Tospråkleg inskripsjon på libisk og fønesisk (med det tifinaghske alfabetet) på det libisk-fønesiske mausoleet i Dougga i Tunesia, frå det 2. hundreåret fvt., oppbevart på British Museum.

Tifinagh (Neo-Tifinagh: ⵜⵉⴼⵉⵏⴰⵖ, uttala: tifinar) er eit alfabet nytta for somme tamazightisk språk, i fyrste rekkje Tuareg. Tifinagh var opphavleg eit abjadalfabet (konsonantalfabet).

Etter som tida har gått har tifinagh vorte modifisert og det finst i dag fleire variantar.

Unicode[endre | endre wikiteksten]

Frå og med Unicode versjon 4.10 er tifinagh innkludert U+2D30 à U+2D7F. Unicode innkluderer berre 55 bokstavar, som vist i Tabell 1, sjølv det finst mange fleire. Tabell 3 samanliknar tifinaghglyphane med latine og arabiske translittereringar og Tabell 4 syner moglege ligaturar. Tabell 2 gjev eit oversyn over fargekodane nytta i Tabell 3 og 4.

Tabell 1: Unicode-representasjon av tifinagh-bokstavane (glyphar) (skrivne frå venstre mot høgre)
Code +0 +1 +2 +3 +4 +5 +6 +7 +8 +9 +A +B +C +D +E +F
U+2D30 2D30.png 2D31.png 2D32.png 2D33.png 2D34.png 2D35.png 2D36.png 2D37.png 2D38.png 2D39.png 2D3A.png 2D3B.png 2D3C.png 2D3D.png 2D3E.png 2D3F.png
U+2D40 2D40.png 2D41.png 2D42.png 2D43.png 2D44.png 2D45.png 2D46.png 2D47.png 2D48.png 2D49.png 2D4A.png 2D4B.png 2D4C.png 2D4D.png 2D4E.png 2D4F.png
U+2D50 2D50.png 2D51.png 2D52.png 2D53.png 2D54.png 2D55.png 2D56.png 2D57.png 2D58.png 2D59.png 2D5A.png 2D5B.png 2D5C.png 2D5D.png 2D5E.png 2D5F.png
U+2D60 2D60.png 2D61.png 2D62.png 2D63.png 2D64.png 2D65.png                   2D6F.png
U+2D70                                
Tabell 2: Fargekode
Farge Representasjon
  Hovudbtifinaghbokstavar i fylge IRCAM
  Utvida tifinagh (IRCAM)
  Andre tifinaghbokstavar
  Moderne touaregbokstavar
  Bokstavar som ikkje bør nyttast
Tabell 3: Enkle og modifiserte bokstavar
Kode Glyphe Unicode Translitterering Namn
Latin Arab.
U+2D30 2D30.png tifinagh a ا ya
U+2D31 2D31.png tifinagh b ب yab
U+2D32 2D32.png tifinagh bh ٻ yabh
U+2D33 2D33.png tifinagh g گ yag
U+2D34 2D34.png tifinagh gh ڲ yagh
U+2D35 2D35.png tifinagh dj ج yaj selon l'Académie berbère
U+2D36 2D36.png tifinagh dj ج yaj
U+2D37 2D37.png tifinagh d د yad
U+2D38 2D38.png tifinagh ض yadh
U+2D39 2D39.png tifinagh ض yadd
U+2D3A 2D3A.png tifinagh ض yaddh
U+2D3B 2D3B.png tifinagh e ه yey
U+2D3C 2D3C.png tifinagh f ف yaf
U+2D3D 2D3D.png tifinagh k ک yak
U+2D3E 2D3E.png tifinagh k ک yak touareg
U+2D3F 2D3F.png tifinagh ⴿ kh خ yakhh
U+2D40 2D40.png tifinagh h
b
ھ
ب
yah
= yab Touareg
U+2D41 2D41.png tifinagh h ھ yah selon l'Académie berbère
U+2D42 2D42.png tifinagh h ھ yah touareg
U+2D43 2D43.png tifinagh ح yahh
U+2D44 2D44.png tifinagh æ (ɛ) ع yaʿ
U+2D45 2D45.png tifinagh kh خ yakh
U+2D46 2D46.png tifinagh kh خ yakh touareg
U+2D47 2D47.png tifinagh q ق yaq
U+2D48 2D48.png tifinagh q ق yaq touareg
U+2D49 2D49.png tifinagh i ي yi
U+2D4A 2D4A.png tifinagh j ج yazh
U+2D4B 2D4B.png tifinagh j ج yazh de l'Ahaggar
U+2D4C 2D4C.png tifinagh j ج yazh touareg
Kode Glyphe Unicode Translitterering Namn
Latin Arab.
U+2D4D 2D4D.png tifinagh l ل yal
U+2D4E 2D4E.png tifinagh m م yam
U+2D4F 2D4F.png tifinagh n ن yan
U+2D50 2D50.png tifinagh ny ني yagn touareg
U+2D51 2D51.png tifinagh ng ڭ yang touareg
U+2D52 2D52.png tifinagh p پ yap
U+2D53 2D53.png tifinagh u
w
و
ۉ
yu
= yaw Touareg
U+2D54 2D54.png tifinagh r ر yar
U+2D55 2D55.png tifinagh ڕ yarr
U+2D56 2D56.png tifinagh gh (ɣ) غ yagh
U+2D57 2D57.png tifinagh gh (ɣ) غ yagh touareg
U+2D58 2D58.png tifinagh gh (ɣ)
dj
غ
ج
Ayer yagh
= yaj de l'Adrar
U+2D59 2D59.png tifinagh s س yas
U+2D5A 2D5A.png tifinagh ص yass
U+2D5B 2D5B.png tifinagh sh (ʃ) ش yash
U+2D5C 2D5C.png tifinagh t ت yat
U+2D5D 2D5D.png tifinagh ط yath
U+2D5E 2D5E.png tifinagh ch (tʃ) تش yach
U+2D5F 2D5F.png tifinagh ط yatt
U+2D60 2D60.png tifinagh v ۋ yav
U+2D61 2D61.png tifinagh w ۉ yaw
U+2D62 2D62.png tifinagh y ي yay
U+2D63 2D63.png tifinagh z ز yaz
U+2D64 2D64.png tifinagh z ز Tawellemet yaz
= yaz harpon
U+2D65 2D65.png tifinagh دز yazz
U+2D6F 2D6F.png tifinagh +w ۥ+ merke for labio-vélarisation
= Tamatart
= <super> 2D61
Tabell 4: Moglege ligaturar
Kode Glyphe Unicode Translitterering Namn
Latin Arab.
U+2D5C U+2D59 2D5C.png2D59.png tifinagh ⵜⵙ ts تس yats
U+2D37 U+2D63 2D37.png2D63.png tifinagh ⴷⵣ dz دز yadz
Kode Glyphe Unicode Translitterering Namn
Latin Arab.
U+2D5C U+2D5B 2D5C.png2D5B.png tifinagh ⵜⵛ tch (tʃ) تش yatch
U+2D37 U+2D4A 2D37.png2D4A.png tifinagh ⴷⵊ dj دج yadzh

Kjelde[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]