Yoga

Tsjolaakulptur av yogagudinne frå Tamil Nadu på 900-talet.

Yoga er eit omgrep frå hinduismen som eigentleg viser til ei filosofisk retning innan religionen. Kjernen til retninga er bruken av fleire teknikkar for å sameina sjelen og det guddommelege, mellom anna andeleg reinsking av kroppen. I moderne vestleg samanheng blir ordet hovudsakleg brukt om ei rekke kroppsøvingar som kan brukast til trening, avspenning og meditasjon. Yoga blir også brukt i djainismen, buddhismen og fleire nyare religiøse retningar.

Bakgrunn

Skisse av yogatreet som viser dei ulike systema. Treningsmetoden kjend som «yoga» høyrer til greina hatha yoga som kjem frå asana yoga.

Skisse av ein mann i ei yogastilling med ulike chakraer innteikna. Innan nokre tradisjonar blir yoga brukt til å opna chakraene.

Yoga byggjer på samkhya, ein av dei seks tradisjonelle skulane innan indisk filosofi. Sanskritordet «yoga» tyder 'sameining', og kan forståast som ulike samanføringar, til dømes av kroppen med tanken eller sjølvet med det guddommelege. Ulike typar yoga kan dermed visa til ulike forbetringsmetodar, til dømes bhakti-yoga, karma-yoga og jñana-yoga. Ulike typar yoga, eller måtar å nærma seg Gud på, blir også omtalt i det viktige hinduverket Bhagavadgita. Yoga-sutraene, skrivne av Patañjali rundt 100-talet f.Kr., samanfatta fleire yogametodar, og hans system blir ofte kalla raja-yoga, 'kongeleg yoga'.

Yoga blir ofte omtalt som «åtte-lemma». Dei første fem delane er ytre hjelparar: Yama (atterhald), niyama ('normfølging'), asana ('sitjing'), pranayama ('puststyring') og pratyahara ('tilbaketrekking'). Dei tre siste er indre hjelpemiddel: Dharana ('fasthalding', det å fokusera på ein enkelt ting over lang tid), dhyana (konsentrert meditasjon) og samadhi ('samling av sjølvet') som skal vera nødvendige for å sleppa laus frå ringen av gjenfødsel.

Nokre av delane danna etterkvart eigne retninger, til dømes hatha yoga, som omfattar diett, reinsing, pusteteknikkar og kroppsstillingar. Denne retninga blir ført tilbake til asketen Gorakhnath, som skal ha levd på 1000-talet, og er blitt kjend verda over som «yoga». Hatha yoga omfattar fleire fastsette stillingar, mellom anna lotusstillinga og den samansette stillingsrekkja 'solhelsinga'.

Meditasjon i lotusstillinga.
Foto: Jesús Bonilla (Tanumânasî)

Video av yogarekkja Surya namaskar, 'Solhelsinga'.

Moderne yoga

Fleire seinare hinduar har samanfatta eller utvikla nye retninger innan yoga. Tenkjaren Sri Aurobindo utvikla til dømes syntesen purna yoga, 'komplett yoga', tidleg på 1900-talet. På denne tida byrja også yoga-filosofi og utøving å bli spreidde i Vesten. Mellom anna grunnla Paramahansa Yogananda organisasjonen Self-Realization Fellowship i USA i 1920. I løpet av hundreåret blei opplæring i yoga-teknikkar, særleg yogastillingar (asana) og kontrollert pusting (pranayama), tilbodne i store delar av verda, med eller utan religiøst innhald. I Noreg blei det undervist i yoga frå 1960-talet.

Kjelder

• «Hatha Yoga», Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica Online, 2009 
• «Yoga», Encyclopædia Britannica, Encyclopædia Britannica Online, 2009 
• «yoga», Philip's World Encyclopedia, Oxford Reference Online. Oxford University Press, 2008 

Bakgrunnsstoff

Commons har multimedia som gjeld: Yoga

Yogaundervising i Noreg

• Norsk Yoga-skole held kurs i Oslo, Bergen og Trondheim. Skulen blei stifta i 1968 og har inga religiøs ramme.
• Sri Sri Yoga, Art of living-yoga sett saman av Sri Sri Ravi Shankar, har kurs i Oslo
• Fylkesvis oversyn over yoga- og meditasjonskurs ved ABC Startsiden