Det mongolske riket

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Animasjon over utbreiinga til Mongolriket i tida 1206–1294 på eit kart over Eurasia med moderne grenser.
Det mongolske riket etter Djengis Khan sin død i 1227

Det mongolske riket (kyrillisk Их Монгол Улс) er det største samanhengande imperiet i verdshistoria og varte frå 1206 til 1368. På det største strekte det seg over 35 millionar km² og omfatta meir enn 100 millionar menneske. Det mongolske riket vart etablert av Djengis Khan i 1206. Han sameinte dei mongolske og tyrkiske stammane, og erobra landområde i Eurasia; På høgda si strekte riket seg frå Sibir i nord til Vietnam og Omanbukta i sør og fra Korea i aust til Polen i vest.[1]

Historie[endre | endre wikiteksten]

Karakorum i Mongolia var hovudstad frå 1235.

I den mongolsk-kontrollerte delen av Kina-regionen, skipa Kublai Khan ein hovudstad nord for Luan-elva (1256).[2] Etter Möngke sin død hadde ikkje Mongolriket ein hovudstad.

Leiaren sidan 1251, Möngke Khan, døydde i 1259. Mongolske hærstyrkar trekte seg tilbake frå felttoga sine for å samlast til kurultai, ei form for riksting.[3]

Kamp mellom Kublai Khan og broren Ariq Böke, om tittelen stor-khan, utvikla seg til ein borgarkrig i tida 1260-1264.[4] Kublai Khan vann maktkampen.

Eit år etter skipinga av Yuan-dynastiet (dei mongolske herskarane av Kina), i 1271, proklamerte Kina sin herskar sin hovudstad med namnet Dadu[5]. Hovudstaden er kjend som Khanbalik (også kjend som Khanbaligh), og den og byen Beijing vaks seinare inn i kvarandre.

Song-dynastiet overgav seg til Yuan-dynastiet i 1276, og dermed var Kina-regionen erobra. Sjøslaget ved Yamen (i Guangdong i 1279) er rekna som nedkjempinga av dei siste lojalistane til Song-dynastiet.

Då leiaren Kublai Khan døydde i 1295, bestod mongolriket av fire einskilde khanat (eller khan-døme).

Han-kinesarane sitt Ming-dynasti tok over hovudstaden til Kina-regionen i 1368. Dei mongolske herskarane til Yuan-dynastiet trekte seg tilbake til det mongolske heimlandet, og dei herska då som det nordlege Yuan-dynastiet.

Tsjagatai-khanatet gjekk under (1687).

Leiarar[endre | endre wikiteksten]

Mongolriket vart leia av ein stor-khan.

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. «Mongolriket». Store norske leksikon. Henta 25. august 2019. 
  2. Twitchett 1994, p. 418.
  3. Lane. S. 9.
  4. Allsen 1994, s. 411.
  5. The New Encyclopædia Britannica (Encyclopædia Britannica, Chicago University of, William Benton, Encyclopædia Britannica), p 2
  6. Togon-temür. Britannica.com. 2019-08-25

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  • Allsen, Thomas (1994). «The Rise of the Mongolian Empire and Mongolian Rule in North China». I Denis C. Twitchett; John King Fairbank. The Cambridge History of China: Volume 6, Alien Regimes and Border States, 710–1368. Cambridge University Press. s. 321–413. ISBN 978-0-521-24331-5. 
  • Lane, George (2006). Daily life in the Mongol empire. Westport, Connecticut: Greenwood Press. ISBN 978-0-313-33226-5. 
    Spire Denne historieartikkelen er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.