Bantuspråket yao

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Yao
Klassifisering: Niger-kongospråk
 Atlantisk
  Volta-kongo-språk
   Benue-kongo-språk
    Bantoide språk
     Sørlege
      Eigentleg bantuspråk
       Yao
Bruk
Tala i: Flag of Malawi.svg Malawi
Flag of Mozambique.svg Mosambik
Flag of Tanzania.svg Tanzania
Flag of Zambia.svg Zambia
Yaotalande i alt: 1 942 000[1]
Språkkodar
ISO 639-3: yao

Yao er eit bantuspråk tala i søraustlege Afrika. Det har rundt 1 million talarar i Malawi, ein halv million i Tanzania, rundt 450 000 i Mosambik og eit mindre tal i Zambia. Språket er nært i slekt med mwera.[2]

Skriftsystem[endre | endre wikiteksten]

Yao blir skrive med latinske bokstavar, med litt ulike system i dei tre hvoudlanda det blir tala i. I Tanzania er rettskrivinga basert på korleis ein skriv swahili og i Malawi på chinyanja. I Malawi bruker ein desse teikna:

Bokstav: A B Ch D E G I J/Dy K L Ly M N Ng' Ny O P S T U W Ŵ Y
Språklyd: a b d e~ɛ ɡ i k l ʎ m n ŋ ɲ ɔ~o p ʂ u w ʋ j

Få yaotalarar kan lesa og skriva språket sitt. Landa dei bur i har stor analfabetisme, og i tillegg har arabisk, engelsk, tysk og portugisisk vore litterære språk. Likevel har språket fått noko offisiell status og det er skrive fleire ordbøker og grammatikkar.

Grammatikk[endre | endre wikiteksten]

Yao er eit agglutinerande SVO-språk. Det har mange nominalklassar som blir viste gjennom prefiks.

Klasse Prefiks Klassekjenneteikn Brukt til
1 m-, mu-, mw- ju personar, singularis
2 ŵa-, a-, acha-, achi- ŵa personar, pluralis
3 m-, mu-, mw- u levande vesen, singularis
4 mi- ji levande vesen, pluralis
5 li-, ly- li diverse, singularis
6 ma- ga fleirtal av klasse 5
7 chi-, ch'- chi diverse, singularis
8 i-, y- i fleirtal av klasse 7
9 n-, ny-, mb-, (nw-) ji diverse, singularis
10 n-, ny-, mb-, (nw-) si fleirtal av klasse 9
11 lu- lu som 9, også singularis av klasse 10
12 tu- tu fleirtal av klasse 13
13 ka- ka diminutiv, singularis
14 u- u grupper og abstrakte omgrep, ingen fleirtalsform. Også for singularis av klasse 6
15a ku, kw- ku infinitiv
15b (ku-, kwa-) ku stad (til)
16 (pa-) pa stad (ved)
17 (mu-, mwa-) mu stad (i)

Mundu jumo tyder til dømes 'éin person'. Wandu wa wajinji tyder 'mange folk'.[3]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Fotnotar[endre | endre wikiteksten]

  1. Ethnologue-tal frå 2001
  2. David Odden, Rufiji Ruvuma (N10, P10-20 i The Bantu languages, red. Derek Nurse, Gérard Philippson (Routledge, 2003)
  3. Edward Steere, Collections for a handbook of the Yao language (1871)