Havfrue

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Ei havfrue (A mermaid, 1900) av John William Waterhouse.
Den amerikanske underhaldningsarrangøren P. T. Barnum presenterte leivningane etter ei «ekte» havfrue, «The Feejee Mermaid», i kuriositetssamlinga si i 1842.

Havfrue er eit fabelvesen som skal leva i hav og ha overkroppen til ei kvinne og underkroppen til ein fisk, med visse variasjonar i skildringar. Havfruer har gjerne vakker songstemme, og kan lokka til seg sjøfolk til seg. Syn av havfruer kan varsla omg uvêr.[1]

Den mannlege utgåva av vesenet, som er mykje sjeldnare omtalt, blir kalla havmann,[1] marmæle, triton og anna. Liknande vesen frå mytologi, fablar og folketru er sirener, vassymfer, najader, undiner og melusiner. I norrøn folketru var margyge (margygre) ei troll-aktig havfrue.[1]

Mytologi og soger[endre | endre wikiteksten]

Ein kan knytta havfrueomgrepet til mellom anna den assysriske gudinna Atargatis, som blei dyrka rundt 1000 år f.Kr. Det er funne avbildingar av havfruer med to halar i Luristan (Sørvest-Iran) frå om lag 1000 år f.Kr., og havfruer med ein hale frå etruskiske funn 500 år seinare.[1]

Naturhistorie[endre | endre wikiteksten]

Havfruer er også omtalte i tidleg naturhistorisk litteratur, som i K. von Gesner sitt verk Historia Naturalis frå 1558.[1]

Havfruer i heraldikk[endre | endre wikiteksten]

Havfruer finst avbilda i våpenskjold, flagg og liknande kjenneteikn, som ein stilisert grafisk figur. Dette førekjem i dei fleste land med europeisk heraldikk.

Havfruer i kulturen[endre | endre wikiteksten]

«Den lille Havfrue» er eit eventyr av H. C. Andersen frå 1837. Eventyret blei gjort om ein ballett i 1909, og denne balletten inspirerte statuen Den lille havfrue frå 1913. Seinare laga Disney teiknefilmen The Little Mermaid (1989) basert på eventyret.

Havfruer opptrer også i:

Sjå òg[endre | endre wikiteksten]

  • Margyge (margygre), stygg og farleg havfrue i norrøn folketro
  • Najade, ferskvssnymfe i gresk mytologi
  • Sirene i mytologi, kvinneleg vesen i gresk mytologi som lokka sjøfolk mot klipper
  • Undine, vassånd
  • Melusine, kvinneleg ferskvassånd i europeisk folketru
  • Nereider, greske havnymfer
  • Selkie, selkvinne i blant anna skotsk folketru

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 «havfrue». Store norske leksikon (på norsk). 8. juli 2019. 

Litteratur[endre | endre wikiteksten]