Jæren

Jæren er eit kystlandskap i Rogaland fylke. Fram til byrjinga av 1900-talet var stavemåten «Jæderen» i bruk. Midt på Jæren ligg kommunane Time og Klepp. Sør-Jæren er Hå kommune. Høg-Jæren omfattar dei høgareliggjande områda i Time og Hå, og delar av Bjerkreim og Gjesdal kommunar.

Geografi

Jæren er ei kyststripe. Det er prega av låge moreneryggar frå istida, og den næringsrike jorda frå desse. Det flate landskapet ender i jærstrendene.

Jæren er eit av dei beste landbruksområda i landet, men har òg mykje industri. Mykje av industrien er tradisjonelt knytt til landbruk, og mykje er knytt til oljeverksemda i Nordsjøen.

Kommunane på Jæren

Folketal i tabellen under er per 1. januar 2025.

Namn	Areal	Folketal	Kommunenr.	Målform
Gjesdal	617,98	000000000012536.000000000012 536	1122	Nøytral
Hå	257,99	000000000020067.000000000020 067	1119	Nøytral
Klepp	113,49	000000000021186.000000000021 186	1120	Nynorsk
Randaberg	24,71	000000000011795.000000000011 795	1127	Nøytral
Sandnes	1040,56	000000000084908.000000000084 908	1102	Nøytral
Sola	69,05	000000000029153.000000000029 153	1124	Nøytral
Stavanger	262,52	000000000150123.0000000000150 123	1103	Nøytral
Time	183,19	000000000020157.000000000020 157	1121	Nynorsk

Kultur

Ein jærbu er anten ein som bur på Jæren, eller ein som kjem derifrå. Dialekten (talemålet) vert kalla «jærsk». Forfattaren Arne Garborg, med si sterke tilknyting til området, vert omtala som «jærbu og europear».

Jærbanen er namnet på jarnbanelina Stavanger-Egersund. Jærbanen vart opna i 1878, og gjorde Jæren meir tilgjengeleg for reisande utanfrå. I denne tida var fleire kunstmålarar aktive på Jæren. Jærmalarar som Kitty Kielland og Nicolai Ulfsten var mykje på Jæren, og måla landskapsbilete.

Lokalavis for jærkommunane er Jærbladet.

Sjå òg

Bakgrunnsstoff

Jæren lokalhistorisk utvikling Arkivert 2004-08-12 ved Wayback Machine.
Informasjon om Jæren som reisemål Arkivert 2001-04-13 ved Wayback Machine.
Jærbladet, lokalavis for Jæren
Jærmuseet
Nordsjøvegen over Jæren

Litteratur

Jøssang, Lars Gaute: Industrieventyret på Jæren : 1800-2000, Nærbø 2004.
Lye, Kåre Arnstein (red): Jærboka, Ås 1978.
Torvund, Helge og Snorre Aske: Jæren : Himmel og hav, 2007.