Det georgiske alfabetet

Det georgiske alfabetet
«Sakartvelo» (Georgia) skrive med georgiske bokstavar.
Type	Alfabet
Periode	Siden 5. årh. e.Kr. (trad. 3. årh. f.Kr.)
Språk	Georgisk og enkelte andre Kartvelske språk
Avstamming	Muligens frå det greske alfabetet
Skapt av	trad. Parnavaz I av Iberia
Unicode	10A0 — 10FF
ISO 15924	Geor

Det georgiske alfabetet blir brukt til å skriva georgisk og nokre få andre kaukasiske språk, som mingrelsk. Det blei også brukt til å skriva ossetisk og abkhasisk på 1940-talet.

Dagens alfabet har 33 bokstavar. Ein handfull andre var i bruk tidlegare, men har gått ut av bruk. Bokstavane står nesten i eit ein-til-ein-tilhøve med lydane i georgisk.

Alfabetet er kjent sidan 400-talet, men har uklart opphav. Nokre teikn liknar greske skriftteikn, medan andre kan ha andre opphav. I følgje dei tradisjonelle sogene som vart skrive ned av Leonti Mroveli i det 11. hundreåret, vart det georgiske alfabetet laga av Parnavaz I, den første kongen av Kaukasisk Iberia (også kalla Kartli), i det tredje hundreåret f.Kr.

Det finst tre forskjellige variantar av det georgiske alfabetet, som er så forskjellige frå kvarandre at det ikkje er mogleg å forstå dei to andre ved å forstå eitt av dei. Desse variantane blir kalla asomtavruli (majusklar), nuskhuri (minusklar) og dagens mkhedruli, som ikkje har forskjell mellom store og små bokstavar.

Asomtavruli-alfabetet, også kjend som mrgvlovani ('avrunda'), finst i inskripsjonar frå 400-talet, som i den georgiske kyrkja i Betlehem frå om lag 430, medan visse arkeologiske funn an vera endå eldre. Nuskhuri, også kjend som kutkhovani ('firkanta') dukka opp på 800-talet. Dei to alfabeta blei brukte saman i religiøse tekstar, der dei avrunda asomtavruli-bokstavane blei brukte som majusklar. Saman var dei kjend som khutsuri, 'kyrkjeskrift'.

Det moderne alfabetet, mkhedruli ('sekulær' eller 'militær skrift'), dukka opp på 1000-talet og blei først brukt til ikkje-religiøse tekstar. Det erstatta kyrkjeskrifta heilt på 1700-talet.

Alfabetet

Eit 150 meter høgt glastårn med det georgiske alfabetet bygd i Batumi ved Svartehavet.

Bokstavar
ა	ბ	გ	დ	ე	ვ	ზ	ჱ	თ	ი	კ	ლ	მ	ნ
ჲ	ო	პ	ჟ	რ	ს	ტ	ჳ	უ	ფ	ქ	ღ	ყ	შ
ჩ	ც	ძ	წ	ჭ	ხ	ჴ	ჯ	ჰ	ჵ	ჶ	ჷ	ჺ	ჸ	ჹ

Bokstav	Unicode	Namn	Latinsk transliterasjon	Engelsk transkripsjon	Uttale (IPA)
ა	U+10D0	an	A a	А а	[a]
ბ	U+10D1	ban	B b	B b	[b]
გ	U+10D2	gan	G g	G g	[ɡ]
დ	U+10D3	don	D d	D d	[d]
ე	U+10D4	en	E e	E e	[ɛ]
ვ	U+10D5	vin	V v	V v	[v]
ზ	U+10D6	zen	Z z	Z z	[z]
თ	U+10D7	tan	T t	T t	[tʰ]
ი	U+10D8	in	I i	I i	[ɪ]
კ	U+10D9	k’an	K’ k’	K’ k’	[kʼ]
ლ	U+10DA	las	L l	L l	[l]
მ	U+10DB	man	M m	M m	[m]
ნ	U+10DC	nar	N n	N n	[n]
ო	U+10DD	on	O o	O o	[ɔ]
პ	U+10DE	par	P’ p’	P’ p’	[pʼ]
ჟ	U+10DF	žan	Ž ž	Zh zh	[ʒ]
რ	U+10E0	rae	R r	R r	[r]
ს	U+10E1	san	S s	S s	[s]
ტ	U+10E2	t’ar	T’ T’	T’ T’	[tʼ]
უ	U+10E3	un	U u	U u	[ʊ]
ფ	U+10E4	par	P p	P p	[pʰ]
ქ	U+10E5	kan	K k	K k	[kʰ]
ღ	U+10E6	ɣan	Ɣ ɣ	Gh gh	[ɣ]
ყ	U+10E7	q’ar	Q’ q’	Q’ q’	[qʼ]
შ	U+10E8	šin	Š š	Sh sh	[ʃ]
ჩ	U+10E9	čin	Č č	Ch ch	[ʧʰ]
ც	U+10EA	can	C c	Ts ts	[ʦʰ]
ძ	U+10EB	ʒil	Ʒ ʒ	Dz dz	[ʣ]
წ	U+10EC	c’il	C’ c’	Ts’ ts’	[ʦʼ]
ჭ	U+10ED	č’ar	Č’ č’	Ch’ ch’	[ʧʼ]
ხ	U+10EE	xan	X x	Kh kh	[x]
ჯ	U+10EF	ǯan	Ǯ ǯ	J j	[ʤ]
ჰ	U+10F0	hae	H h	H h	[h]