Kol

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Kol er òg eit anna namn på grunnstoffet karbon.

Døme på kol.

Kol er ei samnemning for brennbare sedimentære bergartar som inneheld karbon. Dei er svarte eller brunsvarte, og for det meste danna av planterestar. Ufullstendig brend timber vert òg kalla kol. Kol har stor økonomisk verdi, og kolkraft vert mellom anna nytta i kraftverk (kolkraftverk).

Ulike typar kol[endre | endre wikiteksten]

Ei enkel grovinndeling av koltypane som finst deler dei inn slik:

  • Fossila kol: Kol som er skapt i økosystem av myrer der plantedelar blei verna mot oksidering og nedbryting. Torv er eit forstadium til kol.
    • Brunkol er eit yngre fossilt kol med låg energiverdi som hovudsakleg kjem frå den geologiske perioden tertiær. Brunkol er ein sedimentær bergart som hovudsakleg blir brukt i kraftproduksjon.
    • Steinkol er eit eldre fossilt kol med høgare energiverdi, hovudsakleg danna i karbontida. Også steinkol er ein sedimentær bergart og blir i tillegg til kraftproduksjon også brukt til koks.
    • Antrasitt er eit uvanleg hardt fossilt kol med høg energiverdi. Dette kan reknast som ein metamorf bergart då det har vore utsett for høgt trykk og temperatur.

Inndelinga av kol baserer seg på delen av flyktige bestanddelar, og varierer mellom ulike land.

Andre typar kol[endre | endre wikiteksten]

  • Koks blir laga gjennom oppvarming av steinkol, slik at flyktige delar forsvinn og det som er igjen smelter saman.
  • Trekol blir laga gjennom oppvarming av tre.

Kol i verda[endre | endre wikiteksten]

Kolreservane i verda utgjer over 1 billion tonn. Det samla globale forbruket er på omkring fem milliardar tonn/år. Frå 1990 til 2006 gjekk forbruket i Europa ned 36 %. Reserver, forbruk (kring 2006) og venta forbruk i 2025 etter land/område:[1]

Område Reserver % Forbruk (mill tonn) Venta bruk i 2025
USA 27 1094 1505
Russland 17 251 288
Kina 13 1531 3242
India 10 431 736
Australia 9
Sør-Afrika 5
Europai 1117 853
Andre 19 1016 1602

iUtanom Russland

Bruk av ordet kol[endre | endre wikiteksten]

Ordet «kol» er ofte blitt brukt for å visa til noko som er heilt svart, og er brukt i nokre namn, som Kolbein og Kolbjørn.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Kol
  1. National Geographic (norsk utgåve), nr 14, 2006.
Spire Denne geologiartikkelen som har med kjemi å gjere er ei spire. Du kan hjelpe Nynorsk Wikipedia gjennom å utvide han.