Estisk fonologi

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk

Segmental fonologi[endre | endre wikiteksten]

Vokalar[endre | endre wikiteksten]

Estisk har ni vokalar:

Fremre Bakre
i ü      u
e ö    õ o
ä        a

Vokalsystemet er det same som t.d. finsk eller tysk, men i tillegg har estisk ein bakre, urunda vokal õ (med tungestillinga til o og leppestillinga til e). Vokalane kan vere lange eller korte, og dei kan danne diftongar.

Konsonantar[endre | endre wikiteksten]

Estisk har 17 konsonantfonem, som alle kan vere kort eller lang.

Konsonantar i estisk
  bilabial labio-
dental
alveolar alveolar
palatalisert
post-
alveolar
palatal velar uvular
Plosivar p   t     k  
Nasalar m   n        
Vibrantar     r          
Frikativar   f v s ʃ     h
Approksimantar           j    
Laterale     l        

Kjelde: SAMPA for estisk

Konsonantane n, t, s, l har palataliserte versjonar. Dei palataliserte konsonantane opptrer framfor i eller j, evt. der det har stått i eller j tidlegare. Eit døme er palk 'bjelke' (finsk palkki) vs. palk 'lønn' (finsk palkka) med palatalisert l, i-en står i genitivforma palgi .

Fonotaks[endre | endre wikiteksten]

Trykklette stavingar kan innehalde berre korte vokalar, og berre vokalanea, e, i, u og (i namn og lånord) o. Vokalane ä, ö, ü opptrer ikkje i trykklette stavingar, og estisk har, til skilnad frå finsk, ikkje vokalharmoni (jf. estisk/finsk häda/hätä «naud», söövad/syövät «dei et», töötu/työtön «arbeidslaus»). (det finst vokalharmoni i sørestisk).

Kvantitet[endre | endre wikiteksten]

Kvantitetssystemet er meir komplisert enn i finsk; I staden for eit system med korte og lange lydar er det her mogleg å identifisere tre lengdegradar. Dei lange lydane (eller stavingane) kan vere halvlange eller overlange. Overlang staving kan historisk sett bli sett på som kompensatorisk forlenging, slike stavingar opptrer ofte i tilfelle der stavingstalet i ordet er redusert. Overlengd blir ikkje markert i ortografien (bortsett frå lukkelydar, der halvlang blir skrive med einskild konsonant og overlang med dobbel), i språkvitskaplege framstillingar blir det ofte brukt grav aksent (`). Ordet metsa, som er genitiv av mets («skog») blir uttalt kortare enn illativforma metsa (`metsa) «inn i skogen», illativforma var opphavleg trestava *metsähän.

Skilnadene mellom estisk og finsk fonologi er systematiske; finsk representerer som regel eit eldre språksteg, mens i estisk har trykklette vokalar eller heile stavingar falle bort, jf. estisk-finske par som mets metsä («skog»), terav terävä («kvass»), tütred tyttäret («døtrer»), laevas laivassa («på båten»).

Stadieveksling[endre | endre wikiteksten]

Edit-find-replace.svg Ikkje omsett: Denne artikkelen er ikkje ferdig omsett frå estisk enno. Hjelp oss gjerne med å gjera omsetjinga ferdig!


Trykk[endre | endre wikiteksten]

Trykket i estisk fell på første stavinga. Til skilnad frå finsk er denne regelen ikkje absolutt: I visse lånord fell trykket på stavingar lenger ut i ordet.