Spyrídon Loúis

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Spyrídon Loúis
Spiridon1.gif
Personleg informasjon
Fullt namn Spyrídon Loúis
gresk Σπυρίδων Λούης
Alias Spýros Loúis
Fødd 12. januar 1873, Maroúsi ved Aten i Hellas
Død 26. mars 1940, Maroúsi ved Aten i Hellas
Medaljeoversikt
Tevla for Flag of Greece (1822-1978).svg Hellas
Friidrett
Gull Sommar-OL 1896 Maraton

Spyrídon Loúis (12. januar 187326. mars 1940), òg kjend som Spýros Loúis, var ein gresk friidrettsutøvar.

Loúis vart fødd i byen Maroúsi, som no er ein forstad nord for Aten. Far hans selde mineralvatn i Aten, som den gong ikkje hadde noko sentral vassforsyning, og han fekk hjelp av Loúis til å transportere vatnet.

Sommar-OL 1896[endre | endre wikiteksten]

Etter at ein hadde stadfesta å gjennoppta tradisjonen med olympiske leikar i 1896, starta førebredingane til dei fyrste moderne leikane i Aten. Maraton, som aldri hadde vorte arrangert tidlegare, var ein av øvingane. Føreslaget kom frå franske Michel Bréal, som var inspirert av soga om sendebodet Fidippies, som hadde springe frå byen Marathónas til Aten for å fortelja om atenarane som hadde vunne i Slaget ved Marathónas.

Grekarane viste stor interesse for den nye øvinga, og det vart arrangert kvalifiseringslaup for dei greske utøvarane. Det olympiske maratonet vart arrangert 29. marsjul./ 10. april 1896greg.. Det greske publikummet viste stor interesse for leikane, men var skuffa over at ingen av friidrettøvingane hadde vorte vunne av grekarar. At sigeren i diskos, ei klassisk gresk øving, hadde gått til amerikanske Robert Garrett, hadde vore spesielt smertefullt. Sidan maratonøvingane var så tett knytte opp mot den greske historia, ville det vore bra med eit gresk maratongull.

Spyrídon Loúis.

Oberst Papadiamantopoulos gav startsignalet i maraton, som bestod av tretten grekarar og fire frå andre nasjonar. Franske Albin Lermusiaux leia store delar av laupet. I byen Pikérmi stoppa Loúis på ei lokal kro for å drikke eit glass vin. Bornebornet hans meiner dette er feil og at kjærasten til bestefaren gav han ein halv appelsing og at han «fekk eit glass konjakk frå sin framtidege svigerfar.»[1] Etterpå fann han ut at han ville ta att alle dei andre utøvarane før mål.

Etter 32 kilometer braut Lermusiaux laupet og australske Edwin Flack tok over leiinga, men kollapsa då det berre var tre kilometer att. Ein gresk tilskodar prøvde å hjelpe, men vart slått i bakken av Flack. Flack vart teke ut av laupet og Loúis tok over leiinga.

På stadionet var stemninga spent etter at ein syklist hadde informert om at ein australiar leia, men politet var raskt ute med nyhenda då Loúis tok over leiinga. Då Loúis endeleg kom inn på stadionet vart han møtt av kronprins Konstantin av Hellas og kong Georg I av Hellas som følgde han på den siste runden. Loúis kom i mål på tida 2:58,50. Det vart ville feiringar på grunn av seigaren, som det står i den offisielle raporten frå leikane:

«Den olympiske meistaren vart motteken med full ære, kongen gjekk frå sitt sete og gratulerte han på det varmeste med hans suksess. Nokon av hjelparane til kongen og fleire medlemmar av komitéen gjekk så langt som å kysse og omfavne meistaren, som til slutt vart førd til eit rom utanfor stadionet. Det er ikkje lett å forklare stemninga inne på stadionet, men sjølv utlendingane var full av entusiasme».[treng kjelde]

Det vart ikkje utdelt gull-, sølv- og bronsemedaljar under sommar-OL 1896 i Aten. Vinnaren fekk ein sølvmedalje og andreplassen fekk ein bronsemedalje. Det var fyrst under sommar-OL 1904 det vart utdelt medaljar til dei tre beste, men Den internasjonale olympiske komité (IOK) har stadfesta at medaljefordelinga òg gjeld for dei olympiske leikane i 1896 og 1990.

Kongen ville gje Loúis ei gåve, og alt Loúis tenkte på var eit esel og ei vogn for å hjelpe faren i hans jobb som vasselgjar.

Etter sigaren til Loúis gjekk to andre grekarar i mål på andre og tredjeplass. Bronsevinnaren Spyrídon Belókas vart seinare diskvalifisert av di han nytta hest og vogn under maratonet og ungarske Gyula Kellner fekk bronse i staden for.

Loúis fekk mange gåver frå landsmenn etter sigaren, alt frå smykke til livslang gratis barbering hjå frisøren. Det er ukjend om han tok imot alle gåvene, sjølv om han køyrde heim i ei vogn frå kongen. Han trekte seg att i sin heimby, der han levde eit roleg liv som bonde og seinare som lokal politimann, og deltok aldri att i idrettsløp.

Etter OL[endre | endre wikiteksten]

Spyrídon Loúis med kronprins Paul av Hellas i Berlin under sommar-OL 1936.

I 1926 vart Loúis arrestert for å ha forfalska militære dokument og vart fengsla. Etter å ha sona meir enn eitt år i fengsel vart han funnen ikkje skyldig, og vart sleppt fri.

Hans siste offisielle opptreden fann stad då han var innvitert til å vere heidersgjest under sommar-OL 1936 i Berlin. Etter å ha bore standarden til den greske troppen under opningsseremonien, vart han motteke av Adolf Hitler og tilbaud han ei olivengrein frå Olymbia, fødestaden til dei olympiske leikane, som eit symbol på fred.

Loúis døydde fleire månader før den italienske invasjonen av Hellas. Mange idrettslag i Hellas og andre land nyttar fortsett namnet hans. Det viktigaste er Olymbiakó Athlitikó Kéntro Athinón «Spýros Loúis» der sommar-OL 2004 vart arrangert samt vegen som passerar utanfor.

Jayne Mansfield-filmen It Happened in Athens er ein tungt oppdikta film om Loúis og maratonet.

I 2012 vart eit nytt par med Vibram FiveFingers kalla Spyridon LS lansert til ære for Loúis.[2]

OL-medaljen[endre | endre wikiteksten]

Medaljen han vann under Dei olympiske leikane i Aten vart seld på auksjon for 860 000 dollar i London 18. april 2012. Det er den dyraste olympiske suveniren nokon gong. Medaljen vart lagt ut for sal av bornebornet til Loúis.

Auksjonen involverte seks budgjevare. Kjøparen planlegg å byggje eit stort kultursentrum i Aten, der den olympiske medaljen vil vere på utstilling frå 2015. Medaljen vart seld på dagen 100 dagar før sommar-OL 2012 i London.[3]

Bibliografi[endre | endre wikiteksten]

  • James P. Verinis, "Spiridon Loues, the Modern Foustanéla, and the Symbolic Power of Pallikariá at the 1896 Olympic Games", Journal of Modern Greek Studies 23:1 (May 2005), pp. 139–175. MUSE (by subscription)

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Fotnotar[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]