Viborgs län

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Viborgs län
Viipurin lääni
Län i Finland
Flag of Russia.svg
 
Naval Ensign of Sweden.svg
1743 – 1947 Flag of the Karelo-Finnish SSR.svg
 
Flag of Russian SFSR.svg
 
Flag of Finland.svg

Våpen of Viborg

Våpen

Location of Viborg
Viborgs län i 1897
President
 - 1918-1920 Antti Verner Hackzell
 - 1925-1944 Arvo Manner
Historie
 - Oppretta 6. desember 1743
 - Freden i Moskva 21. mars 1940
 - Våpenstillstanden i Moskva 19. september 1944
 - freden i Paris 10. februar 1947
Areal
 - 1939¹ 32 134 km²
Folketal
 - 1939¹ 620 838 
     Folketettleik 19,3 /km² 
¹ Om lag 43&nbsP;000 km² av den finske delen av Ladoga.

Viborgs län (finsk Viipurin lääni) er eit historisk len i Finland. Lenet bestod i tidsrommet 18121945. Før 1811 utgjorde lenet mesteparten av Viborgs guvernement i Russland.

Ved freden i Nystad 1721 måtte Sverige avstå Det karelske neset og Ladoga-Karelen til Russland. Ved freden i Åbo 1743 måtte Sverige dessutan avstå alt land austom Kymmene älv til Russland. Desse områda i Russland utgjorde fram til 1811 Viborgs guvernement. Då heile Finland vart avstått til Russland i 1809 vart Viborgs guvernement gjenforeint med Finland i 1811 og danna frå 1812 Viborgs län i Finland. Byar i Viborgs län var Viborg (Viipuri), Fredrikshamn (Hamina), Kotka, Villmanstrand (Lappeenranta), Kexholm (Käkisalmi) og Sordavala (Sortavala). Byen Nyslott (Savonlinna) som òg hadde høyrt til Viborgs guvernement, vart overført til det i 1831 oppretta Sankt Michels län.

Etter vinterkrigen 19391940 vart størsteparten av Viborgs län med byane Viborg, Kexholm og Sordavala avstått til Russland. Områdd vart gjenerobra av Finland i framhaldskrigen 19411944 men på ny tapt til Russland i 1944. Landavståinga vart stadfesta ved fredsavtala i Paris 1947. Dei over 400/nbsp;000 innbyggjarane i dei avståtte finske område måtte finne seg nye heimar i Finland. Dei avståtte områda vart innlema i Leningrad oblast og Karelia i Russland. Det karelske neset med byane Viborg (russisk Vyborg (Выборг)) og Kexholm (russisk: Priozersk (Приозерск)) ligg i Leningrad oblast, medan Ladoga-Karelen med byen Sordavala (russisk Sortavala (Сортавала)) ligg i Karelia.

Dei gjenverande dela av Viborgs län med byane Kotka, Fredrikshamn og Villmanstrand vart 1945 omdøypt til Kymmene län.

Viborgs guvernement, avstått til Russland i 1721 (grønt) og 1743 (gult).
Område avstått til Russland 1944. Det karelske neset med byane Viborg (raudt) og Kexholm (svart) utgjer området sørvest for Ladoga. Ladoga-Karelen med byen Sordavala (svart) utgjer området nord for Ladoga.

Kommunar i dei avståtte områda[endre | endre wikiteksten]

Nedanfor følgje eit alfabetisk oversyn over dei kommunane i Viborgs län som vart avstått til Russland i 1944. I tabellen er oppført svenske, finske og russiske namn. Lista over svenske namn følgjer den offisielle arkivlista.[1] Eldre svenske namn som kan nyttast i historiske samanhengar, finst i lista frå Svenska folkpartiets ortnamnskommitté.[2]Kommunar i dei avståtte områda med tradisjonelle, men ikkje «offisielle», svenske namn: Impilax, Jääskis, Kirvus, Mola, Rautus, Salmis er ikkje oppført i tabellen. Dei russiske namna i Ladoga-Karelen er transkripsjonar av dei finske namna. På Det karelske neset vart dei russiske namna tildelt i 194849 for alle tettstader unntatt Viborg.[3]

Folketalet i kommunane er henta frå Finlands officiella statistik '[4]

Flyktningar frå Muolaa på veg mot vest, desember 1939
Svensk namn Finsk namn Russisk namn Folketal
1939
Distrikt
Björkö Koivisto Primorsk 000000000002272.00000000002 272 Det karelske neset
Björkö landkommune Koivisto landkommune Primorsk landkommune 000000000008883.00000000008 883 Det karelske neset
Harlu Harlu Kharlu 000000000007828.00000000007 828 Ladoga-Karelen
Heinjoki Heinjoki Vesjtsjovo 000000000003712.00000000003 712 Det karelske neset
Hiitola Hiitola Khijtola 000000000008265.00000000008 265 Ladoga-Karelen
Hogland Suursaari Gogland 000000000000772.0000000000772 Utøyane
Impilahti Impilahti Impilakhti 000000000014399.000000000014 399 Ladoga-Karelen
Jaakkima Jaakkima Jaakkima 000000000008503.00000000008 503 Ladoga-Karelen
Jääski Jääski[5] Lesogorskij 000000000020879.000000000020 879 Det karelske neset
Kanneljärvi Kanneljärvi Pobeda 000000000003805.00000000003 805 Det karelske neset
Kaukola Kaukola Sevastjanovo 000000000004201.00000000004 201 Det karelske neset
Kexholm Käkisalmi Priozersk 000000000005083.00000000005 083 Det karelske neset
Kexholm landkommune Käkisalmi landkommune Priozersk landkommune 000000000005575.00000000005 575 Det karelske neset
Kirvu Kirvu Svobodnoje 000000000008721.00000000008 721 Det karelske neset
Kivinebb Kivennapa Pervomajskoje 000000000009912.00000000009 912 Det karelske neset
Korpiselkä Korpiselkä[5] Korpiselkä 000000000003584.00000000003 584 Ladoga-Karelen
Kronoborg Kurkijoki Kurkijoki 000000000010032.000000000010 032 Ladoga-Karelen
Kuolemajärvi Kuolemajärvi Pionerskoje 000000000005686.00000000005 686 Det karelske neset
Lahdenpohja Lahdenpohja Lakhdenpokhja 000000000001959.00000000001 959 Ladoga-Karelen
Lavansaari Lavansaari Mosjtsjnyj 000000000001089.00000000001 089 Utøyane
Lumivaara Lumivaara Lumivaara 000000000005239.00000000005 239 Ladoga-Karelen
Metsäpirtti Metsäpirtti Zaporozjskoje 000000000005162.00000000005 162 Det karelske neset
Muolaa Muolaa Pravdino 000000000011959.000000000011 959 Det karelske neset
Nykyrka Uusikirkko Poljany 000000000011110.000000000011 110 Det karelske neset
Pyhäjärvi Pyhäjärvi Otradnoje 000000000008128.00000000008 128 Det karelske neset
Pälkjärvi Pälkjärvi[5][6] Pälkjärvi 000000000001953.00000000001 953 Ladoga-Karelen
Rautu Rautu Sosnovo 000000000005909.00000000005 909 Det karelske neset
Ruskeala Ruskeala Ruskeala 000000000006938.00000000006 938 Ladoga-Karelen
Räisälä Räisälä Melnikovo 000000000007874.00000000007 874 Det karelske neset
Sakkola Sakkola Gromovo 000000000006395.00000000006 395 Det karelske neset
Salmi Salmi Salmi 000000000014167.000000000014 167 Ladoga-Karelen
Sankt Andree Antrea Kamennogorsk 000000000008772.00000000008 772 Det karelske neset
Sankt Johannes Johannes Sovetskij 000000000010303.000000000010 303 Det karelske neset
Seitskär Seiskari Seskar 000000000000688.0000000000688 Utøyane
Soanlahti Soanlahti Soanlakhti 000000000003106.00000000003 106 Ladoga-Karelen
Sordavala Sortavala Sortavala 000000000004710.00000000004 710 Ladoga-Karelen
Sordavala landkommune Sortavala landkommune Sortavala landkommune 000000000021487.000000000021 487 Ladoga-Karelen
Suistamo Suistamo Sujstamo 000000000008141.00000000008 141 Ladoga-Karelen
Suojärvi Suojärvi Suojarvi 000000000015934.000000000015 934 Ladoga-Karelen
Säkkijärvi Säkkijärvi[5] Kondratjevo 000000000008685.00000000008 685 Det karelske neset
Terijoki Terijoki Zelenogorsk 000000000007913.00000000007 913 Det karelske neset
Tyterskär Tytärsaari Bolsjoj Tjuters 000000000000436.0000000000436 Utøyane
Vahviala Vahviala[5] Jasjino 000000000005851.00000000005 851 Det karelske neset
Valkjärvi Valkjärvi Mitsjurinskoje 000000000007694.00000000007 694 Det karelske neset
Viborg Viipuri Vyborg 000000000074403.000000000074 403 Det karelske neset
Viborg landkommune Viipuri landkommune Vyborg landkommune 000000000019842.000000000019 842 Det karelske neset
Vuoksela Vuoksela Vuoksela 000000000002940.00000000002 940 Det karelske neset
Vuoksenranta Vuoksenranta Ozjorskoje 000000000003602.00000000003 602 Det karelske neset
Äyräpää Äyräpää Barysjevo 000000000006113.00000000006 113 Det karelske neset
Sum 000000000430614.0000000000430 614

Kommunar som berre mista ein del av området sitt, men som elles bestod etter krigen: Virolahti, Ylämaa, Lappee, Nuijamaa, Ruokolahti, Rautjärvi, Simpele, Parikkala, Saari, Uukuniemi, Kitee[6], Tohmajärvi[6], Värtsilä[6], Ilomants[6].

Øvrige utøyar i Finskebukta som vart avstått til Russland: Sommarö, Nervö, Rödskär.

Sjå òg[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. Genealogiska Samfundet i Finland, Finlands församlingar, Avträdda området sitt församlingar som upphört.
  2. Å. Granlund og K. Zilliacus, Svenska ortnamn i Finland med finska motsvarigheter, Helsingfors 1962. Tradisjonelle uoffisielle svenske namnUppslagsverket Finland
  3. Russisk navngiving på Det karelske ne sitt. (russisk)
  4. 'Finlands officiella statistik, VI: Befolkningsstatistik 93. Befolkningsförhållandena år 1939. FOS VI:93., sjå Suomen Kunnat, Historiske folketalet i 621 finske kommunar. (finsk).
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Den delen som vart igjen i Finland, vart innlemma i nabokommunane.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Kommunen grensa til Viborgs län, men høyrte til Kuopio län.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]