Kharkiv

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Sjå òg Kharkiv traktorfabrikk og elva Kharkov.
Koordinatar: 49°55′0″N 36°19′0″E
Kharkiv
ukrainsk Харків, russisk Харьков, Kharkov
by
none  Fridomsplassen
Fridomsplassen
flagg
våpen
Land Flag of Ukraine.svg Ukraina
Oblast Kharkiv oblast
Kommune Kharkiv bykommune
høgd 152 moh
koordinatar 49°55′0″N 36°19′0″E
Areal 310 km²
Folketal 1 449 000 (2010)
 - storby 1 732 400
Tettleik 4 674 / km²
Grunnlagd 1655-56[1]
borgarmeister Hennadiy Kernes[2]
Tidssone EET (UTC+2)
 - Sommartid EEST (UTC+3)
Postnummer 61001—61499
Bilnummer ХА, 21 (old)
Ukraine location map.svg
Locator Red.svg
Wikimedia Commons: Kharkiv
Nettstad: http://www.city.kharkov.ua/en

Kharkiv (ukrainsk Харків, russisk Ха́рьков, Kharkov) er den nest største byen i Ukraina.

Byen vart grunnlagd i 1654 og var eit stort senter for ukrainsk kultur i Det russiske imperiet. Kharkiv vart den første byen i Ukraina som godtok sovjetisk makt i desember 1917 og vart seinare hovudstad i Den ukrainske sovjetiske sosialistrepublikken. Kharkiv var hovudstad i Ukrainske SSR fram til 1934, då hovudstaden vart flytta til Kiev. I dag er han det adminsitrative senteret i Kharkiv oblast og det omliggande Kharkiv rajon, medan byen i seg sjølv har ein spesialstatus i reigonen. Byen ligg nordaust i landet. I 2006 hadde byen kring 1,5 millionar innbyggjarar.[3]

Kharkiv er eit stort senter for kultur, vitskap, utdanning, samferdsle og industri i Ukraina med 60 vitskaplege institutt, 30 høgare utdanningsinstitusjonar, seks museum, sju teater og 80 bibliotek. Kharkiv er den næraste storbyen til kolfelta i Donbas. Industrien er hovudsakleg basert på maskineri. Det er hundrevis av industriføretak i byen. Av desse finn ein verdskjende gigantar som Morozov designbyrå og Malysjov stridsvognfabrikk, som har vore leiande i produksjon av stridsvogner sidan 1930-åra; Khartron (elektronikk for romfart og kjernekraft) og produksjon av Turboatom-turbinar.

Byen har eit tunnelbanesystem (metro) med kring 38,1 km med baner og 29 stasjonar. Eit kjend landemerke i Kharkiv er Fridomsplassen (Maidan Svobody tidlegare kjend som Dzerzjinskyjplassen), som i dag er det sjette største bytorget i Europa og det 12 største i verda.

Kharkiv var vertskapsby for UEFA Euro 2012 og tre kampar vart spelte på Metaliste stadion.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Kharkiv vart grunnlagt kring 1654-1655 som ein festningssterk kosakkoloni på eit territorium kontrollert av Moskva, etter at polakkane slo tilbake mot den ukrainske kosakkoppstanden i 1648. Dei ukrainske kosakkane oppretta i områda rundt Kharkiv ei autonom politisk eining under namnet Slobidska Ukraina. I 1765 vart Kharkiv hovudstad i Ukraina, og voks sterkt med industrialiseringa av Donetsbekkenet. Byen vart i løpet av 1800-talet hovudsete for utviklinga av handel og industri austom Dnepr. Folketalet var i 1856 30 600, i 1879 102 100, i 1920 285 200. Byen var 1920–1934 hovudstad i Ukrainske SSR. 1941 inntok tyskarane Kharkiv, som vart sterkt øydelagt under kampane 1942–43. Byen er seinare gjenoppbygd med breie gater, monumentale offentlege bygningar og meir.

Geografi[endre | endre wikiteksten]

Kharkiv ligg nordaust i Ukraina og har historisk sett høyrt til Sloboda Ukraina, der han vart rekna som hovudbyen. Byen ligg ved samløpet mellom elvane Kharkiv, Lopan og Udy, der dei renn inn i vassdraget til Donets.

Klima[endre | endre wikiteksten]

Kharkiv har eit fuktig kontinentalklima (Köppen si klimaklassifisering Dfb), med kalde og snørike vintrar og varme somrar. Temperaturtilhøva er ikkje for kalde om vinteren og ikkje for varme om sommaren: -4,6 °C i januar og 21.3 °C i juli. Årsmiddelnedbøren er 513 mm per år, med mest nedbør i juni og juli.

Klimadata for Kharkiv i Ukraina 1981-2010
Månad Jan Feb Mar Apr Mai Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des År
Varmerekord °C 11.0 14.6 21.8 30.4 34.5 36.8 37.6 39.8 33.7 29.3 20.3 13.4 39,8
Normal maks. temp. °C -2.2 -1.6 4.3 14.0 20.8 24.3 26.4 25.7 19.4 12.0 3.6 -1.1 12,1
Døgnmiddeltemp. °C -4.6 -4.5 0.7 9.2 15.6 19.3 21.3 20.3 14.4 7.9 0.9 -3.5 8,1
Normal min. temp. °C -7.0 -7.3 -2.4 4.6 10.3 14.2 16.2 14.9 9.8 4.3 -1.5 -5.9 4,2
Kulderekord °C -35.6 -29.8 -32.2 -11.4 -1.9 2.2 5.7 2.2 -2.9 -9.1 -20.9 -30.8 -35,6
Nedbør (mm) 36 33 32 34 50 61 60 42 47 44 41 36 516
Normal mengd nedbørdagar 10 8 9 13 14 15 13 10 12 12 13 12 141
Normale månadlege solskinstimar 49.6 65.0 108.5 162.0 238.7 264.0 272.8 248.0 186.0 124.0 48.0 31.0 1 797,6
Kjelde nr. 1: Weather and climate – Kharkiv's climate [4]
Kjelde nr. 2: Hong Kong Observatory. (sun only 1961-1990)[5]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  1. Харьков. Great Soviet Encyclopedia. 
  2. Kharkiv mayor declares over Hr 6 million income for 2011, Kyiv Post (10 April 2012)
  3. «Results / General results of the census / Number of cities». 2001 ukrainsk Census. http://www.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/city/. Henta 9. september 2012. 
  4. Climate Information for Kharkiv, Weather and Climate,pogoda.ru.net, accessed 9. september 2012.
  5. Climatological Information for Har'kov i Ukraina, Hong Kong Observatory accessed 9. september 2012.