Silisium

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
14 AluminiumSilisiumFosfor
C

Si

Ge
Silisium i periodesystemet
Generelle eigenskapar
Namn, kjemisk symbol,
atomnummer
Silisium, Si, 14
Kjemisk serie Halvmetall
Gruppe, periode, blokk 14, 3, p
Tettleik, hardleik 2330 kg/m3, 6,5 (ikkje SI)
Utsjånad Mørk grå
Silisium
Atomeigenskapar
Atommasse 28,0855 u (ikkje SI)
Atomradius (berekna) 110 (111) pm
Kovalent radius 111 pm
Ioneradius 41 pm (ladning: +4)
van der Waals radius 210 pm
Elektronkonfigurasjon [Ne]3s2p2
Elektron per energinivå 2, 8, 4
Oksidasjonstrinn (oksid) +2, +4 (Amfotært)
Krystallstruktur Kubisk flatesentrert
Fysiske eigenskapar
Tilstandsform Fast stoff
Smeltepunkt 1683 K (1410°C)
Kokepunkt 2630 K (2357°C)
Molart volum 12,06 cm3/mol
Fordampingsvarme 359 kJ/mol
Smeltevarme 50,2 kJ/mol
Damptrykk 4,77 Pa ved 1683 K
Ljodfart 2200 m/s ved 20 °C
Diverse eigenskapar
Elektronegativitet 1,90 (Paulings skala)
Spesifikk varmekapasitet 700 J/(kg·K)
Elektrisk konduktivitet 2,52·10−10 MS/m
Termisk konduktivitet 148 W/(m·K)
Ioniseringspotensial 786,5 kJ/mol
Mest stabile isotopar
Iso-
top
Naturleg
førekomst
Halverings-
tid
 (ikkje SI)
NM NE MeV
(ikkje SI)
NP
28Si 92,23% (stabilt)
29Si 4,67% (stabilt)
30Si 3,1% (stabilt)
32Si (kunstig) 132 år β 0,221 32P
SI-einingar og STP er brukt unntatt der det er avmerka

Silisium er eit grunnstoff med atomnummer 14 og kjemisk symbol Si. Det er eit halvmetall i gruppe 14 i det periodiske systemet. Det engelske ordet for silisium er silicon medan silikon heiter silicone.

Særlege kjenneteikn[endre | endre wikiteksten]

Silisium er motstandsdyktig mot dei fleste syrer.

Bruk[endre | endre wikiteksten]

Silisium vert brukt i elektronikk som ein halvleiiar. Mange transistorar og dioder og andre integrerte kretsar er laga av silisium.

Silisiumoksid (SiO2) er råmateriale for produksjon av glas.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Silisium vart oppdaga av Jöns Jacob Berzelius i 1824.

Biologisk rolle[endre | endre wikiteksten]

Silisium er eit nødvendig mineral for dyr og menneske.

Førekomst[endre | endre wikiteksten]

Silisium er eit av dei vanlegaste grunnstoffa i jordskorpa, og finst til dømes i kvarts.

Kjemi[endre | endre wikiteksten]

Silisium kan ha oksidasjonstrinn +2 og +4 i sambindingar.

Silisium dannar sambindingar som silisiumdioksid (SiO2) og silisiumklorid (SiCl4). Silisiumsambindingar kan òg vera polymerar.

Isotopar[endre | endre wikiteksten]

Tryggleik[endre | endre wikiteksten]

Innanding av silisiumstøv kan gje lungeskade.

Sjå også[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]