Appenzell Innerrhoden

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Appenzell Innerrhoden
Tysk: Appenzell Innerrhoden
Fransk: Appenzell Rhodes-Intérieures
Italiensk: Appenzello Interno
Retroromansk: Appenzell Dadens
Wappen Appenzell Innerrhoden matt.svg
Våpenet til Appenzell Innerrhoden
Karte Lage Kanton Appenzell Innerrhoden 2013.2.png
Kart som viser kor i Sveits Appenzell Innerrhoden ligg.

Hovudstad Appenzell
Folketal 15 688 (2011)
Areal 172,52 km²
Folketettleik 91/km²
Forkorting AI
Kanton sidan 1513
Høgaste topp Säntis (2502 moh)

Appenzell Innerrhoden er ein kanton i Sveits som består av tre landområde som ligg fråskilt einannan, inn i mellom kantonane Appenzell Ausserrhoden og St. Gallen. Kantonen har eit totalt landareal på 173 km2, og hadde 15 681 innbyggarar i 2009. Appenzell Innerrhoden er den minste kantonen i Sveits kva gjeld folketal, og den nest minste i areal. Appenzell er hovudstad i kantonen.

Geografi[endre | endre wikiteksten]

Utsyn over Brülisau, med det 1 795 moh høge fjellet Hoher Katsen i bakgrunnen
Kommunekart over Appenzell Innerrhoden

Kantonen er rik på fjell, men noko over halvdelen av arealet, om lag 56%, vert nytta til landbruksføremål. Det høgste fjellet, Säntis, er 2 502 meter over havet, og er trekantonspunkt for dei tre kantonane Appenzell Innerrhoden, Appenzell Ausserrhoden og St. Gallen.

Demografi, språk, religion[endre | endre wikiteksten]

9,8% av innbyggarane er utanlandske statsborgarar. Tysk er talemål for 92,9% av folket, 2,5% har serbokroatisk og 1,0% albansk til morsmål. 81% soknar ti den romersk-katolske kyrkja, medan 10% er protestantar.

Kommunar[endre | endre wikiteksten]

Appenzell Innerrhoden består av seks kommunar, offisielt nemnt som distrikt (Bezirke). Dei er Appenzell, Gonten, Oberegg (som er delt i to enklavar), Schlatt-Haslen, Rüte og Schwende.

Nokre av landsbyane i kantonen, derimellom hovudstaden Appenzell, er delt mellom fleire kommunar/distrikt.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Appenzell høyrde opphavleg til fyrstedømet St. Gallen, men frigjorde seg og danna i 1411 «volksbund Appendzell». I 1452 gjekk det i allianse med i det sveitsiske eidsforbundet, frå 1513 har det vore ein fullverdig medlem av forbundet.

Fram til 1597 utgjorde Appenzell Innerrhoden saman med Appenzell Ausserrhoden kantonen Appenzell. Etter reformasjonen vart Appenzell i 1597 delt i to delar, den protestantiske Ausserrhoden og den katolske Innerrhoden. Heilt til 1999, hadde begge status som halvkantonar. Til dess hadde kantonen ei halv røyst under avrøystingar i det sveitsiske stenderrådet. Sidan har kantonen hatt ei røyst, medan dei fleste andre kantonane har to røyster.

Trass i at Sveits innførte allmenn kvinneleg røysterett i 1971, vart røysterett for kvinner innført i Appenzell Innerrhoden først i1990.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Wikisource

Originaltekst av Appenzell Innerrhoden ved Wikisource.

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Appenzell Innerrhoden


Kantonane i Sveits Det sveitsiske flagget
Aargau | Appenzell Ausserrhoden | Appenzell Innerrhoden | Basel-Stadt | Basel-Landschaft | Bern | Fribourg | Genève | Glarus | Graubünden | Jura | Luzern | Neuchâtel | Nidwalden | Obwalden | Schaffhausen | Schwyz | Solothurn | St. Gallen | Thurgau | Ticino | Uri | Valais | Vaud | Zug | Zürich