Ost

Ost på ein marknad i Basel.

Ost er eit meieriprodukt som vert laga av mjølk (eller eit anna mjølkeprodukt) ved at protein og feittinnhaldet får stivne (koagulere) og at resten, i hovudsak vatn og vassløyselege stoff, vert skilt ut. Osten består i hovudsak av feitt, protein (kasein) og kalsium, og ei avskild vassløysing av vatn, vatnoppløyselege protein, mjølkesukker (laktose) og ein del mineral og vitamin.

Ku-, geite- og sauemjølk er dei mest vanlege mjølketypane som blir brukt til produksjon av ost. Men mjølk frå mellom anna reinsdyr, esel, lama, bøffel, kamel, hest, sebra og jak blir òg brukt.

Ost er eit konsentrert mjølkeprodukt – det går med ca 10 liter mjølk til 1 kg ost.

Ysting

Store kar med flytande ostemasse som skal brytast ned og bli til emmenthaler.

All produksjon av ost skjer ved oppvarming av mjølk, «bresting» av mjølka og deretter utsiling av ostestoffet. Så kan ein salte, tilsetje bakteriekulturar, lagre og mogne, og vidareutvikle osten på ulike måtar.

Historia

Ost har vore brukt i mange tusen år. Det var i osten ein først fann aminosyra tyrosin, namnet avleidd frå det greske ordet tyri for ost. Etter den greske mytologien var Polyphemus den første ostemakaren. Det nøyaktige opphavet til det greske ordet for ost, tyri (uttala «tee te») er ukjent. Ost vert kalla tyros i Iliaden av Homer, cyclops av Euripides og frosken av Aristophanes.

Aristoteles og Dioscourides gav oss dei første oppskriftene på produksjon av ost. Ifølgje Ktissios åt ikkje dronning Semiramis ost «utanom ost produsert frå kvite kyr.» Grekarane, som må ha misforstått osten sin påverknad på kroppen, gav ost til brytarane for å fremje uthaldet.

Osteløype må ein hente frå den fjerde magen til ein kalv som får mjølk. Avdi ein kan spore bruken av ost nærare 10 000 år attende i tid, kan ein vere rimeleg sikker på at kjennskapen til framstilling og bruk av løype har vore kjend sidan den tid.

I dag finst det over 1 000 sortar ost i verda. Cheddar er den desidert vanlegaste typen.

Bruk

Ost vert ofte brukt som ei avslutning på eit måltid, som ein dessert, eller retten før desserten. Frankrike er verdas største osteland. Der vert det produsert over 350 sortar ost. På finare restaurantar, som Le Canard i Oslo, har dei eigne ostekelnerar og eit stort utval av ost. Ost er òg ofte brukt som pålegg på brødskiver og som ingrediens i matrettar. Pizza er eit døme på ein matrett som nyttar smelta ost til å toppe matretten.

Typar av ost

Tallerk med ulike typar ost

Alle ostar er variantar av dei 18 grunnleggjande ostetypane: camembert, cheddar, edamer, gaudaost, handkäse, hytteost, limburger, mursteinsost, mysost, neufchatel, parmesan, provolone, romano, blåmuggost (roquefort), sapsago (schabziger), smøreost (kremost), sveitserost og trappistost.

Harde ostar, som cheddar, inneheld mindre væske og meir feitt enn mjuke ostar, som brie.

Norske ostar

• Kvite ostar:
  • Norvegia
  • Ridderost
  • Jarlsberg
  • Sønnost
• Muggostar:
  • Gamalost

Franske ostar

Korleis skal ein styre eit land som har 246 ulike slag ost? Charles de Gaulle

Camembert

• Brie - Mild ost
• Morbier - Mellomsterk ost. Morbier har ein karakteristisk svart sotstripe. Dette er fordi sot er brukt for å dekke over osten etter morgonmjelkinga, medan ein venta på resultatet av kveldsmjelkinga.
• Camembert - Mellomsterk ost
• Roblochon - Mellomsterk ost frå Savoie. Vert brukt mellom anna til den tradisjonelle franske retten Tartiflette.
• Chevre - Som er ein ost av geitemjølk.
• Roquefort - Sterk ost frå Roquefort. Roquefort er ein blåmuggost.
• Münster - Mild, men aromatisk duftande raudkittost frå Alsace.

Italienske ostar

• Gorgonzola
• Mozzarella
• Parmesan - Svært fast saltvaska kuost
• Pecorino Romano - Svært fast saltvaska fåreost

Sjå òg

• Brunost

Bakgrunnsstoff

Commons har multimedia som gjeld: Ost

Wikifrasar har ei sitatsamling som gjeld: Ost