Vandrealbatross

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Vandrealbatross

Status i verda: VU Sårbar

Vandrealbatross Foto: Mark Jobling
Vandrealbatross
Foto: Mark Jobling

Systematikk
Klasse: Aves
Orden: Procellariiformes
Familie: Diomedeidae
Slekt: Diomedea
Art: D. exulans
Vitskapleg namn
Diomedea exulans

Vandrealbatross (Diomedea exulans) er ein stor sjøfugl i albatrossfamilien med ei sirkumpolar utbreiing i Sørishavet. Det var den første arten av albatrossane som vart skildra, og han vart lenge rekna som same art som gulnasealbatross, Thalassarche chlororhynchos, tidlegare kalla tristanalbatross. Han er den største medlemmen av slekta Diomedea (storalbatrossar), og er ein av dei mest kjente og studerte fugleartar i verda.

Skildring[endre | endre wikiteksten]

Diomedea exulans in flight - SE Tasmania.jpg
Vandrealbatross i flukt aust for Tasmania
Foto: JJ Harrison

Vandrealbatrossen har størst vengespenn av alle nolevande fuglar med gjennomsnittleg vengespenn på 3,1 meter målt i store koloniar.[1][2][3] Det største kjente eksemplaret skal ha hatt vengespenn på opp til 3,6 m,[4] upålitande rapportar om så mykje som 5,3 m er kjent.[3] Med hjelp av dei store vengene er fuglen i stand til å gli gjennom lufta i fleire timar utan å slå vengene, han glir 22 meter for kvar meter han mistar høgd. Kroppslengda er ca. 1,35, hoene vert noko mindre enn hannar, og dei veg vanlegvis 6-11 kg.[5] Umodne fuglar er registrert med kroppsvekt på så mykje som 16,1 kg på dei første flygingane sine.[treng kjelde] Fjørdrakta varierer med alderen, men vaksne har kvite kroppar med svarte og kvite venger. Hannar har mest kvitt på vengene, berre tupp og bakkant på vengene er svarte. Dei viser også ein svak ferskenfarga flekk på sida av hovudet. Vandrealbatrossen er den lysaste av albatrossartane, andre artar har mykje meir brunt og svart på venger og kropp i hekkedrakt, som umodne vandrealbatrossar. Nebb og føter har rosa farga. Ovanfor nasepassasjen på vandrealbatrossar ligg ein kjertel som sondrar ut salt. Det hjelper til å avsalte kroppen, salt som fuglane får i seg på grunn av det høge mengda havvatn dei absorberer. Kjertelen skil ut ei sterk saltoppløysing.[6]

Egg frå vandrealbatross

Fuglen beitar om natta[7] og tar blekksprut, småfisk, krepsdyr og avfall som flyt på overflata, dei kan ete slike mengder at dei får vanskar med å lette opp frå sjøen og må kvile hjelpelaust på vatnet. Dei kan òg gjere grunne dukk.

I mesteparten av livstida si er vandrealbatrossar på vengene, dei landar berre for å ete og å hekke. Ein ringmerkt fugl vart registrert i å gjere ei reise på 6000 kilometer på tolv dagar, elles finst det få målingar på rekkjevidda.

Verdspopulasjonen var estimert til 27 600 par i 2010.[8] Levetida kan bli over 50 år.[9]

Reproduksjon[endre | endre wikiteksten]

Vandrealbatrossar hekkar anna kvart år.[7] I hekketida okkuperer dei lause koloniar på isolerte øygrupper i Sørishavet. Dei legg eitt egg som er kvitt, med nokre få flekker, egget er ca. 10 cm langt. Egglegginga skjer mellom 10 desember og 5. januar. Reiret er ein stor haug bygd av graskledd vegetasjon og jord eller torv,[1] det kan vere ein meter i diameter i botnen og ein halv meter øvst. Rugetida varer i ca. 11 veker og begge foreldra er involvert i ruging.[7] Dette er ein monogam art, vanlegvis for livet. Ungfuglane held seg i til kolonien innan 6 år, men dei vil ikkje starte reproduksjon før dei er mellom 11 til 15 år.[2] Om lag 30 % av fugleungane overlever.[1]

Utbreiing[endre | endre wikiteksten]

Vandrealbatrossar kan treffast på den sørlege halvkula frå 28 ° til 60 ° sør.[8] Hekkeområdet er på Crozet Islands, Sør-Georgia, Prince Edward Island og Macquarie Island, og kan observerast i å beite utanfor kysten av Kaikoura-halvøya på austkysten av Sørøya på New Zealand året rundt.[10]

Taksonomi[endre | endre wikiteksten]

Vandrealbatrossen vart først skildra som Diomedea exulans av Carl von Linné, i 1758, basert på ei prøve frå Kapp det gode håp.[1]

Vandrealbatrossen har fem underartar, i lista under med hekkeområde etter Clementslista versjon 6.6 frå august 2011 [11]

Diomedea refererer til helten Diomedes, følgjesveinane blei gjort til fuglar, og exulans tyder ein i eksil eller ein vandrar som viser til dei einsame, langdistanseflygingane dei gjer.[12]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  • BirdLife International (2008(a)). «Wandering Albatross - BirdLife Species Factsheet». Data Zone. http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=3952&m=0. Henta 17 Feb 2009. 
  • Dunn, Jon L.; Alderfer, Jonathon (2006). «Accidentals, Extinct Species». I Levitt, Barbara. National Geographic Field Guide to the Birds of North America (fifth ed.). Washington D.C.: National Geographic Society. s. 467. ISBN 978 0 7922 5314 3. 
  • Ehrlich, Paul R.; Dobkin, David, S.; Wheye, Darryl (1988). The Birders Handbook (First ed.). New York, NY: Simon & Schuster. ss. 29–31. ISBN 0 671 65989 8. 
  • Gotch, A. F. (1995) [1979]. «Albatrosses, Fulmars, Shearwaters, and Petrels». Latin Names Explained. A Guide to the Scientific Classifications of Reptiles, Birds & Mammals. New York, NY: Facts on File. s. 191. ISBN 0 8160 3377 3. 
  • Harrison, Colin; Greensmith, Alan (1993). «Non-Passerines». I Bunting, Edward. Birds of the World (First ed.). New York, NY: Dorling Kindersley. s. 48. ISBN 1 56458 295 7. 
  • Rattenborg, Niels, C. (11 May 2006). "Do Birds Sleep in Flight?". Naturwissenschatten, Vol. 93 Number 9.
  • Robertson, C. J. R. (2003). «Albatrosses (Diomedeidae)». I Hutchins, Michael. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins (2 ed.). Farmington Hills, MI: Gale Group. pp. 113–116, 118–119. ISBN 0 7876 5784 0. 
  • Shirihai, Hadoram (2002) [2002]. «Great Albatrosses». Antarctic Wildlife The birds and mammals. Finland: Alula Press. s. 90. ISBN 951-98947-0-5. 

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Robertson, C. J. R. (2003)
  2. 2,0 2,1 Dunn, Jon, L. & Alderfer, Jonathan (2006)
  3. 3,0 3,1 Wood, Gerald (1983). The Guinness Book of Animal Facts and Feats. ISBN 978-0-85112-235-9. 
  4. Harper, Peter C.; F. C. Kinsky (1978). Southern Albatrosses and Petrels: An Identification Guide. Victoria University Press. ISBN 9780705506670. 
  5. Shirihai, Hadoram; John Cox (2008-01-14). The complete guide to Antarctic wildlife: birds and marine mammals of the Antarctic continent and the Southern Ocean. Princeton University Press. s. 91. 
  6. Ehrlich, Paul R. (1988)
  7. 7,0 7,1 7,2 Harrison, C. & Greensmith, A. (1993)
  8. 8,0 8,1 BirdLife International 2010. Diomedea exulans. In: IUCN 2011. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2011.2. <www.iucnredlist.org>. Henta 10. mars 2012.
  9. [1], Is foraging efficiency a key parameter in aging? (2010)
  10. Shihirai 2002 p.90
  11. Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, B.L. Sullivan, and C. L. Wood (august 2011) (Excel spreadsheet), The Clements checklist of birds of the world: Version 6.6, Cornell Lab of Ornithology, http://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/Clements%20Checklist%206.6.xls/view, henta 7. januar 2012 
  12. Gotch, A. F. (1995)

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]