Sørkrossen

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Sørkrossen
Sørkrossen
Latinsk namn Crux
Forkorting Cru
Genitivsform Crucis
Symbologi Tidlegare del av Kentauren
Rektasensjon 12 h
Deklinasjon −60°
Areal 68 kvadratgrader
nr. 88 av stjernebilda
Stjerner sterkare
enn mag. 3
4
Sterkaste stjerne Mimosa (β Cru) (1,25. mag.)
Meteorsvermar
Tilgrensande
stjernebilde
Synleg mellom breiddegradane +20° og −90°

Sørkrossen eller Sørkorset (frå latin Crux) er eit stjernebilde på den sørlege himmelhalvkula. Det er det minste av dei offisielle stjernebilda, og er ein krossforma asterisme.

Dei fem lyssterkaste stjernene i Sørkrossen er tydelege på dette fotografiet frå Den internasjonale romstasjonen.

Sørkrossen er synleg på den sørlege halvkula av jorda store delar av året. Det er også synleg nær horisonten i tropiske delar av den nordlege halvkula nokre timar om natta under vinteren og våren.

Stjernebiletet er omgjeve av Kentauren på tre sider og Fluga på ei. Det er på motsett side av himmelkvelvinga til Kassiopeia, og desse kan dermed ikkje bli sett samstundes.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Sørkrossen var rekna som eit stjernebilete i ei rekkje kulturar på den sørlege halvkula. Det var også kjend av dei antikke grekarane, men seinare gløymd. Under oppdagingstida blei det gjenoppdaga av europearar, og offisielt skildra av den franske astronomen Augustine Royer i 1679.

Inkaene rekna biletet som ein chacana, eit symbol som stod for tre nivå i livet.[1] Maoriane kalla biletet Te Punga, 'ankeret' som fortøygde wakaen til Tama-rereti, som me kjenner som Mjølkevegen. På Tonga blei det kalla Toloa, 'anda', og sett på som ei and som flaug sørover med ein såra veng fordi Ongo tangata, to menn, stjernene α og Β i Kentauren, kasta stein på henne. På Samoa blei bilete kalla Sumu, 'avtrekkarfisken', og i Indonesia og Malaysia piggrokken. Begge fiskeslaga har firkanta former som kan minna om stjernebiletet. Javanesarar syntest det likna ei kornhytte og kalla det gubug pèncèng eller lumbung. Kristne europearar såg derimot stjernene som ein kross på himmelen.

Sørkrossen på fleire flagg.

Sørkrossen er eit viktig nasjonalsymbol for fleire land på den sørlege halvkula. Han finst i fleire nasjonalflagg frå Oseania, til dømes i flagga til Australia, New Zealand, Papua Ny-Guinea og Samoa. Det finst også i det brasilianske flagget og i fleire regionale flagg frå Argentina og Chile. Krossen blir òg brukt som symbol for handelssambandet Mercosul.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Fotnotar[endre | endre wikiteksten]