Østfold fylke

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Østfold fylke
fylke
Fylkesvåpen
Land  Noreg
Adm.senter Sarpsborg
Areal 4 004,2 km²
 - land 3 730 km²
 - vatn 274 km²
Folketal 309 161  (1. januar 2024)
Folketettleik 83 / km²
Målform bokmål
Fylkesordførar Sindre Martinsen-Evje (Ap)
Kart
Østfold fylke
59°19′0″ N 11°19′0″ E
Wikimedia Commons: Østfold

Østfold fylke, stundom kalla Austfold, er eit fylke i Noreg. Fylket er det søraustlegaste i landet og ligg på den austre sida av Oslofjorden, med grensar til Akershus i nord og vest og til Sverige og dei svenske fylka Värmlands län og Västra Götalands län i aust. I perioden frå 2020 til 2023 var Østfold ein del av Viken fylke. Det blei eit eige fylke igjen den 1. januar 2024, og tok i bruk dei gamle grensene, med unntak av Rømskog som blei ein del av Akershus fylke.

Østfold har seks byar: Askim, Mysen, Fredrikstad, Halden, Moss og Sarpsborg.

Historie[endre | endre wikiteksten]

I vikingtida var området ein del av Vingulmark, som i sin tur var ein del av Viken og inkluderte Båhuslen. Det var delvis under svensk styre fram til Harald Hårfagre si tid.

Seinare, då Noreg var under dansk styre, delte den danske kongen området inn i mange len.

Namn[endre | endre wikiteksten]

Det gamle namnet til Oslofjorden var Fold, og tydinga til Østfold vert då 'fylket aust for Oslofjorden'. Dette namnet har røter attende til 1543. I mellomalderen var namnet på fylket Borgarsysla 'fylket til byen Borg (i dag Sarpsborg)'.

Seinare (under dansk styre) vart fylket kalla Smaalenenes Amt.

Klima[endre | endre wikiteksten]

Vêret i Østfold er prega av ei viss terrengskjerming mot aust og at det ligg ope til mot Skagerrak og Oslofjorden i sør og vest. Den herskande vinden er frå nord til nordaust om vinteren og frå sør til sørvest om sommaren.

Middeltemperaturen varierer frå -3 til -5 °C i januar til 16–17 °C i juli. Om vinteren vil temperaturen ved kysten som regel kome opp kring –1 °C.

Årsnedbøren er stort sett 700–800 mm, med seinsommaren og hausten som den våtaste tida. På grunn av det høgareliggande terrenget i aust, fell det lite snø om vinteren, i tillegg til at mild luft frå sjøen ofte fører til smelting.

Fylket har ein god del tåke, særleg på hausten og vinteren, på grunn av nærleiken til sjøen.

Kommunar[endre | endre wikiteksten]

Nr. Namn Kart Adm.senter Folkemengd Flatevidd km² Målform Distrikt
3101
Halden kommune
Halden kommune
 Halden Halden 000000000031935.000000000031 935 000000000000642.3400000000642,34 Bokmål Halden
3103
Moss kommune
Moss kommune
 Moss Moss 000000000052051.000000000052 051 000000000000137.7700000000137,77 Nøytral Mosseregionen
3105
Sarpsborg kommune
Sarpsborg kommune
 Sarpsborg Sarpsborg 000000000059771.000000000059 771 000000000000405.6800000000405,68 Bokmål Nedre Glomma
3107
Fredrikstad kommune
Fredrikstad kommune
 Fredrikstad Fredrikstad 000000000085230.000000000085 230 000000000000288.1500000000288,15 Bokmål Nedre Glomma
3110
Hvaler kommune
Hvaler kommune
Hvaler Skjærhalden 000000000004787.00000000004 787 000000000000089.560000000089,56 Bokmål Nedre Glomma
3112
Råde kommune
Råde kommune
 Råde Karlshus 000000000007883.00000000007 883 000000000000118.6800000000118,68 Bokmål Mosseregionen
3114
Våler kommune
Våler kommune
Våler Kirkebygden 000000000006145.00000000006 145 000000000000256.9600000000256,96 Bokmål Mosseregionen
3116
Skiptvet kommune
Skiptvet kommune
 Skiptvet Meieribyen 000000000003919.00000000003 919 000000000000101.2100000000101,21 Bokmål Indre Østfold
3118
Indre Østfold kommune
Indre Østfold kommune
Indre Østfold Askim 000000000047006.000000000047 006 000000000000791.9300000000791,93 Bokmål Indre Østfold
3120
Rakkestad kommune
Rakkestad kommune
 Rakkestad Rakkestad 000000000008420.00000000008 420 000000000000434.7100000000434,71 Bokmål Indre Østfold
3122
Marker kommune
Marker kommune
 Marker Ørje 000000000003658.00000000003 658 000000000000412.9100000000412,91 Bokmål Indre Østfold
3124
Aremark kommune
Aremark kommune
 Aremark Fossby 000000000001347.00000000001 347 000000000000319.2800000000319,28 Bokmål Indre Østfold
Totalt
Østfold
Østfold
 Østfold Sarpsborg 000000000312152.0000000000312 152 000000000004004.20000000004 004,20 Nøytral Østlandet

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]