Trondheim

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Koordinatar: 63°25′47″N 10°23′36″E
Trondheim
By
none
flagg
Byvåpen
Land Flag of Norway.svg Noreg
Fylke Sør-Trøndelag
Kommune Trondheim
Koordinatar 63°25′47″N 10°23′36″E
Areal 63,93 km²
Folketal 175 068 (2016)
Folketettleik 2 738 / km²
Ordførar Rita Ottervik (Ap)
 - Varaordførar Hilde Opoku (MDG)
Innbyggjarnamn trondheimar, trondhjemmar
Preposisjon i Trondheim
Wikimedia Commons: Trondheim
Nettstad: www.trondheim.kommune.no

Trondheim er ein by og administrasjonssenter i Trondheim kommune i Sør-Trøndelag fylke. Byen ligg rundt munningen av Nidelva og er den tredje største byen i Noreg med 175 068 innbyggjarar (2015). Andre namn på Trondheim er Trondhjem og Nidaros. På sørsamisk blir byen kalla Råante og han har ein særleg skrivemåte på tysk: Drontheim.[1]

Byen vart ifølgje sagaforteljingar etablert av Olav Tryggvason i år 997, og var Noregs hovudstad mellom 997 og 1217. I 1997 feira byen tusenårsjubileum.

Trondheim er administrasjonssentrum for Sør-Trøndelag fylke og er eit etablert regionsenter for Trøndelag. På Tyholt ligg distriktskontora til NRK. Byen har Noregs nest største universitet; Noregs teknisk-naturvitskaplege universitet (NTNU), Høgskolen i Sør-Trøndelag og fleire vidaregåande skolar. I Trondheim ligg Nidarosdomen, Kristiansten festning, St. Olavs hospital og Rockheim. Gråkallbanen i byen er den einaste noverande trikkelinja i Noreg utanfor Oslo.

Historie[endre | endre wikiteksten]

Trondheim

Tradisjonen seier at Olav Tryggvason grunnla byen i 997, men det er mykje som tyder på at det då allereie var ein tettstad på staden. Bygginga av Nidarosdomen tok til i 1070, over grava til Heilag-Olav, og kyrkja stod ferdig om lag 1320. Byen var hovudstad i Noreg mellom 1030 og 1217.

Trondheim har hatt fleire store bybrannar, den mest kjende er Hornemansbrannen den 19. april 1681. Etter denne brannen kom Johan Caspar von Cicignon frå Luxembourg for å laga ein ny plan for byen. Han braut heilt med den gamle bystrukturen frå mellomalderen og dreiv igjennom vide, rette gater for å hindra fleire slike storbrannar. Denne planen pregar framleis bybiletet. Dessverre var ikkje dette nok, husa var framleis av tre og tok like lett fyr. Ein ny brann i 1708 øydela heile sentrum i byen. Etter to storbrannar i 1841 og 1842 innførte bystyret murtvang, det vil seie at bygningane vart bygde i mur heller enn tre, og det vart slutt på store bybrannar.

Namn[endre | endre wikiteksten]

Kaupang er eit gammalt namn på byen, men Nidaros er nok betre kjent. Dette norrøne namnet vart gjeve tilbake til byen 1. januar 1930, då han skifta namn frå Trondhjem. Etter ei bitter namnestrid vart han døypt om til Trondheim året etter. Mange innbyggjarar kallar han likevel framleis Trondhjem med lokal uttale.

Grenser[endre | endre wikiteksten]

Opphavleg var Trondheim by området på byhalvøya, medan områda rundt høyrde til Strinda herad. Han vart utvida fleire gonger og fekk grensa han no har i 1964, då kommunane Strinda, Byneset, Leinstrand og Tiller blei slått saman til den nye kommunen Trondheim.

Offentlege institusjonar[endre | endre wikiteksten]

Trondheim er sete for biskopen i Nidaros og sidan 2011 også for primas for Den norske Kyrkja. Viktige statlege institusjonar i Trondheim er Direktoratet for arbeidstilsynet, Miljødirektoratet og Domstoladministrasjonen.

Trondheim er eit viktig skule- og utdanningssentrum. Byen har fleire vidaregåande skular med mange studieretningar. Under Noregs teknisk- naturvitskapelege universitet (NTNU), som vart oppretta ved ei omorganisering av Universitetet i Trondheim i 1996, høyrer dei tidlegare institusjonane: Den allmennvitenskapelige høgskolen, Norges tekniske høgskole, Det medisinske fakultet, Vitenskapsmuseet, Kunstakademiet i Trondheim og Trøndelag musikkonservatorium. I Trondheim ligg også Norges geologiske undersøkelse, Det kongelige norske videskabers selskab og Statsarkivet i Trondheim, som utanom Trøndelag også dekker Møre og Romsdal og Nordland. I Trondheim ligg universitetssjukehuset St. Olavs Hospital, herunder divisjon Psykisk helsevern med avdelingane Østmarka, Haukåsen og Brøset.[2]

Kultur[endre | endre wikiteksten]

Adresseavisen, lokalt kalla Adressa, er den eldste dagsavisa i Noreg og kjem ut i Trondheim. På Tyholt held distriktskontoret for NRK Trøndelag til, og her er også administrasjonen for rikskanalane P1 og P3 lokalisert. Kulturtilboda elles omfattar mellom anna Trondheim Symfoniorkester, Trondheimsolistene, Trøndelag Teater, Trondhjems kunstforening og Trondheim kunstmuseum, Nordenfjeldske kunstindustrimuseum og Olavshallen (konserthus). Trondheim kino vart oppretta i 1918 og har to kinosenter; Nova med 11 salar og Prinsen med 8 salar. På Brattøra ligg Norges nasjonale opplevingssenter for pop og rock, Rockheim. Under olsok blir dei årlege Olavsfestdagene arrangert.

Trondheim har omkring 25 museum, samlingar eller bygningar av museal karakter.[2]

Samferdsel[endre | endre wikiteksten]

Trondheim er eit kommunikasjonsknutepunkt med gode samband til distrikta omkring og andre delar av landet. E 6 går i retning sør over Dovre og Gudbrandsdalen, og gjev samband heilt til Oslo. E 6 fører nordover til Nord-Trøndelag og vidare til Nord-Noreg. I byen er det eit omfattande nett med bussruter. Den interne bussdrifta er driven av busselkapet AtB, som er eigd av Sør-Trøndelag fylkeskommune.

Jernbanen kom til Trondheim i 1864 da Størenbanen vart opna. I dag fører Rørosbanen og Dovrebanen sørover til Austlandet, og Nordlandsbanen fører nordover til Bodø. Frå Nordlandsbanen tar Meråkerbanen av ved Hell i Stjørdal og går vidare til Sverige.

Trondheim hamn er ei viktig import- og eksporthamn, og har anløp av Hurtigruta både på nord- og sørgåande ferd.

Trondheim lufthamn, Værnes ligg 37 kilometer aust for bysenteret, i Stjørdal kommune i Nord-Trøndelag, og har hyppige avgangar til inn- og utland.

Kjende personar frå Trondheim[endre | endre wikiteksten]

Verd å vitja[endre | endre wikiteksten]

Fotnotar[endre | endre wikiteksten]

  1. Fakta om Trondheim. bysiden.no. Vitja 17. juni 2013.
  2. 2,0 2,1 Trondheim. Store norske leksikon (02.08.2016). Vitja 11. september 2016.

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]