Jotunheimen

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
Besseggen mellom Bessvatn (t.v.) og Gjende.
Utsikt frå Besseggen mellom Gjende (t.v.) og Bessvatn.
Utsikten frå Galdhøpiggen.
Kyrkja frå vest

Jotunheimen er eit fjellmassiv i Noreg, som ligg mellom Ottadalen i nord, Gudbrandsdalen i aust, Valdres i sør og Sogn i vest. Området har eit areal på rundt 3500 kvadratkilometer. Her ligg dei høgaste fjella i Nord-Europa, Galdhøpiggen og Glittertind. Dei atten andre høgaste toppane på fastlands-Noreg ligg i dette landskapet, med Vestre Tverråtind på 2309 moh som den «lågaste» av desse. Totalt har området over 80 toppar på over 2 000 meter. Jotunheimen er eit populært turområde, og har eit godt utbygd hyttenett og mange merkte stiar. Den mest populære ruta i Jotunheimen er turen over Besseggen, som går mellom Gjende og Bessvatnet.

Jotunheimen er ein del av Kjølen. Han ligg i Oppland og Sogn og Fjordane, mellom Sognefjellet i vest, Valdres i sør og Sjodalen i aust. I 1980 vart Jotunheimen nasjonalpark oppretta.

Namn[endre | endre wikiteksten]

Namnet Jotunheimen vart først teke i bruk, i forma Jøtunheimen, av Aasmund Olavsson Vinje, som gjekk mykje i området i 1860-åra. Jotunheim var namnet på staden jotnane haldt til i norrøn gudelære. Området var tidleg blitt kalla Jotunfjeldene, dette var då fjellpionerane Christian Peder Bianco Boeck og Baltazar Mathias Keilhau utforska området i 1820.

Geografi[endre | endre wikiteksten]

Jotunheimen grensar til Valdresflye og Sjoa i aust, Bygdin og Tyin i sør, Sognefjellet og Bøverdalen i vest og Kvittingskjølen i nord.

Jotunheimen består av fleire fjellområde som er skild av breskapte U-dalar, fleire av dei med innsjøar. Fjellområda ligg i 1800–2400 meters høgd, mens dei fleste dalane ligg over skoggrensa i ei høgd på 1000–1400 meter over havet.

Dei viktigaste fjellområda er Galdhøpiggmassivet (òg kalla Ymisfjell) og Smørstabbtindan i vest og Hurrungane i sørvest, tindane mellom Gjende og Bygdin, òg kalla Gjendealpene, i sør, Memurutindmassivet i aust og Glittertindmassivet i nord. I tillegg til desse områda er det meir frittståande fjell, spesielt sentralt og sør i Jotunheimen.

Fjellområda skil seg i hovudtrekk frå aust til vest ved at toppane i vest er spissare og meir erodert av isbrear enn dei i aust. Hurrungane i sørvest har mange av dei spissaste toppane i Noreg.

Den største og mest spesielle dalen i Jotunheimen er Utladalen, der elva Utla har skapt ei djup kløft inn frå Øvre Årdal i sør med ei rekkje hengende dalar til begge sider. Andre større dalar i Jotunheimen er Leirdalen, Visdalen, Veodalen og Gjende med Memurudalen.

Geologi[endre | endre wikiteksten]

Bergartane i Jotunheimen vart i hovudsak danna i periodane silur og devon for om lag 400 millionar år sidan, som ein del av den kaledonske fjellkjeda.

Den dominerande bergarten i Jotunheimen er gabbro.

Flora[endre | endre wikiteksten]

Dei rikaste plantefjella ligg i dei nordlege og austlege delane av Jotunheimen, der berggrunnen er laus, kalkrik skifer og kalkstein. Òg i område med gabbro er det eit rikt planteliv.

Planta issoleie er funne i 2370 meters høgd på Galdhøpiggen, noko som er høgderekord i Noreg for planter.

Samferdsel[endre | endre wikiteksten]

I nordvest går fylkesveg 55 Lom–Bøverdalen–Sognefjell–Skjolden, i sørvest fylkesveg 53 mellom Tyinkrysset på E16 over Filefjell og Årdal langs sørbreidda av Tyin. I aust går fylkesveg 51 frå Øystre Slidre til austenden av Bygdin og vidare over Valdresflye til austenden av Gjende. Herfrå følgjer han dalføret av Sjoa til Randsverk, der han fører over fjellet til Randen i Vågå. Det fører private bilvegar frå Gudbrandsdalen til setertraktene i dei austlege delane av Jotunheimen, det same gjeld frå Randsverk til Glitterheim. Denne er stengd med bom litt utanfor nasjonalparken.

Private veier finst elles frå Bøverdalen inn Visdalen til Spiterstulen, inn Leirdalen til Leirvassbu og frå Galdesand til Juvasshytta (1841 moh.) oppunder Galdhøpiggen, den høgstliggjande bilvegen i Noreg. Frå sørenden av Tyin går det veg langs austsida av Tyin til Tyinholmen og Eidsbugarden (fylkesveg 252), og frå Øvre Årdal vest for Hurrungane (i Fardalen og Berdalen) til Turtagrø.

Gjende og Bygdin vert traffikerte av motorbåtar i sommarmånadene.

Sjå òg[endre | endre wikiteksten]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]

Commons-logo.svg Commons har multimedia som gjeld: Jotunheimen