Herre

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Gå til: navigering, søk
For tettstaden Herre i Telemark, sjå artikkelen Herre i Bamble

Alle vilja Herre vera, ingen vil Sekken bera.

Alter Herr, ein sveitsisk folkefigur.

Herre (frå norrønt herri, herra gjennom gammaltysk herro komparativ av her, 'fornem', 'herleg') er ein gammal adelstittel for ein mann som i moderne norsk er brukt til høfleg eller humoristisk tiltale, som i «Mine damer og herrar», eller i tituleringa «herr».

I kristendommen vert ordet Herren bruka om Gud, som ei omsetjing av latin dominus. Dette ordet finst òg i uttrykk som «herregud» eller forsterkande i uttrykk som «eit herrens ver».

«Herr» som tittel[endre | endre wikiteksten]

Då riddarskap vart innført i Noreg, vart herre-tittelen nytta om folk av høg rang, til dømes Knut Alvsson, som vart omtala eller tiltala som «herr Knut». I Kongsspegelen finn ein på tilsvarande vis tiltaleforma «Herren min», som og var nytta om kongar. Tiltaleforma «herr» svarar her til det engelske «sir». Det kvinnelege tilsvaret til herre, er frue (som i Fru Inger til Østråt). Riksrådet, som for det meste var samansett av høgvyrde, kunne difor omtalast som ein herredag. I borgarleg samanhang er frue i dag erstatta med dame (frå latin over fransk).

Seinare vart tittelen òg bruka av prestar, til dømes om Herr Petter. I dansketida vart altså herrenemninga flytt ned til embetsmannen.

I dag kan «herr» brukast som tiltaleform for alle menn framfor etternamnet eller tittelen deira, som «herr Olsen» eller «herr ordførar», men det er ikkje rekna som god skikk å titulere seg sjølv med «herr». Det tilsvarande engelske ordet for denne tydinga av «herr» er mister. Omdefineringa av herre-tittelen fortel ei historie om utjamning og sosial oppdrift. Det var til dømes ikkje vanleg å bruke herretittelen om bønder.

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

«Herre» i Nynorskordboka