Flekkmarihand

Frå Wikipedia – det frie oppslagsverket
Hopp til navigering Hopp til søk
Flekkmarihand

Status i verda: LC Livskraftig
Status i Noreg: LC Livskraftig

Flekkmarihand, på lynghei ved Lillesand
Flekkmarihand, på lynghei ved Lillesand

Systematikk
Rike: Planteriket
Klasse: Einfrøblada
Orden: Aspargesordenen
Familie: Orkidéfamilien
Slekt: Dactylorhiza
Art: D. maculata
Vitskapleg namn
Dactylorhiza maculata ssp. maculata
(Linné) Soó
Økologi
Habitat: skog, myr, fjell
Utbreiing: nord i Eurasia

Flekkmarihand (Dactylorhiza maculata ssp. maculata) er ei fleirårig plante i marihandslekta Dactylorhiza i orkidéfamilien (marihandfamilien) Orchidaceae.[1]

Utsjånad og habitat[endre | endre wikiteksten]

Flekkmarihand har rotknoll, grann stengel og grøne blad med mørke flekkar. Blomsteren er fiolett, frå bleik til kraftig farga. Ho finst over heile landet, frå kysten til over tregrensa, mest på kalkfattig jord og helst i myr og på fuktig mark.[2]

Systematikk[endre | endre wikiteksten]

Namnet flekkmarihand vart tidlegare brukt om arten Dactylorhiza maculata, men ein har no gitt dette namnet til nominatunderarten ssp. maculata. Som ein konsekvens av at Artsdatabanken prinsipielt bruker separate navn på ulike taksonomiske nivå, har arten fått namnet bleikmarihand, eit namn som er lite innarbeidd.[3] Det kan vere vanskeleg å skilja flekkmarihand frå den andre underarten skogmarihand, og det fins òg mellomformer med andre planter i marihandslekta.

Flekkmarihand, som på Dei britiske øyane er rekna som ein art, er ut frå den britiske klassifiseringa delt inn i underartane Dactylorhiza maculata ssp. maculata og D. m. ssp. ericetorum, der somme klassifiseringar reknar at båe er å finne i Storbritannia, medan andre fører alle til ericetorum.[4] I Irland er alle rekna å høyre til ssp. ericetorum.[5] I somme klassifiseringer er òg D. m. ssp. elodes brukt om alle eller somme av populasjonane. Dessutan er planter frå øya Rùm i Hebridane òg skildra i somme kjelder som ein underart D. m. ssp. rhoumensis.[6][7][8]

Utbreiing[endre | endre wikiteksten]

Norsk raudliste for artar (2021) er flekkmarihand vurdert som livskraftig (LC).[9]

Underarten finst òg i Sverige (LC) (svensk namn: «Jungfru Marie nycklar»),[10] i Danmark (LC) (dansk namn: «plettet gøgeurt»),[11] i Finland (LC) (finsk namn: «maariankämmekkä»),[12] på Færøyane («vanligt») (færøysk namn: «tjaldursbørkubóndi»),[13][14] på Island (LC) (islandsk namn: «brönugrös»).[15][16]

På Dei britiske øyane er flekkmarihand (engelsk namn: «heath spotted orchid») og underarten ssp. ericetorum rekna som livskraftige (LC) både i den britiske og den irske raudlistevurderinga,[4][5] på same måte som lokalt i England og Wales,[17][18] og dei er ikkje nemnde for tiltak i Skottland.[19] I den siste raudlistevurderinga (2021) er ssp. maculata/elodes og ssp. rhoumensis sett på venteliste (WL) i påvente av meir forsking.[4]

Kjelder[endre | endre wikiteksten]

  • Johannes Lid: Norsk og svensk flora. Oslo, 1974.

Referansar[endre | endre wikiteksten]

  1. «Artsdatabanken: Artsopplysningar flekkmarihand». Artsdatabanken. Henta 22. februar 2022. 
  2. «Artskart: Flekkmarihand, registrerte funn etter 2010». Artsdatabanken. Henta 22. februar 2022. 
  3. «Artsdatabanken: Namnetre flekkmarihand». Artsdatabanken. Henta 22. februar 2022. 
  4. 4,0 4,1 4,2 «GB Red List for vascular plants (revised Feb 2021)». Botanical Society of Britain & Ireland. 2021. Henta 9. mars 2022. 
  5. 5,0 5,1 «Ireland Red List No. 10: Vascular Plants» (PDF). National Parks & Wildlife Service. 2016. Henta 9. mars 2022. 
  6. Anne and Simon Harrap (2009). Orchids of Britain and Ireland (2. utg.). London: A & C Black. ISBN 978-1-408-10571-9. 
  7. R.M. Bateman og I. Denholm (1988). «A reappraisal of the British and Irish dactylorchids, 3. The spotted-orchids». Watsonia. 17: 319–349. 
  8. Richard Bateman (4. november 2021). «Challenges of applying monophyly in the phylogenetic shallows: taxonomic reappraisal of the Dactylorhiza maculata group». Kew Bulletin. ISSN 1874-933X. doi:10.1007/s12225-021-09971-2. 
  9. «Raudlista: Flekkmarihand». Artsdatabanken. 24. november 2021. Henta 22. februar 2022. 
  10. «Artfakta: Dactylorhiza maculata subsp. maculata Jungfru Marie nycklar». Artdatabanken. Henta 7. mars 2022. 
  11. «Naturbasen: Plettet Gøgeurt Dactylorhiza maculata ssp. maculata». Naturbasen. Henta 7. mars 2022. 
  12. «LAJI: Dactylorhiza maculata subsp. maculata». LAJI.FI. Henta 7. mars 2022. 
  13. Manna Maria Fosaa mfl. (2005). «Reyðlisti. Náttúrulýsing lendi og sløg» (PDF). Føroya Náttúrugripasavn. 
  14. Føroya náttúra. Lívfrøðiligt margfeldi. Tórshavn: Føroya Skúlabókagrunnur. 2006. s. 223. ISBN 99918-0-407-2. 
  15. «Brönugrös (Dactylorhiza maculata)». Náttúrufræðistofnun Íslands. Henta 7. mars 2022. 
  16. «Dactylorhiza maculata». Global Biodiversity Information Facility. Henta 7. mars 2022. 
  17. «A Vascular Plant Red List for England» (PDF). Botanical Society of Britain & Ireland. 2014. Henta 9. mars 2022. 
  18. «A Vascular Plant Red Data List for Wales / Rhestr o Blanhigion Fasgwlaidd Data Coch ar gyfer Cymru» (PDF). Plantlife Wales. 2008. Henta 9. mars 2022. 
  19. «Scottish Biodiversity List». Scotland's Nature Agency / Buidheann Nàdair na h-Alba. 2020. Henta 9. mars 2022. 

Bakgrunnsstoff[endre | endre wikiteksten]